پروژێ‌ هه‌رێم بوونا كه‌ركوكێ‌ پێتڤیه‌كا ستراتیجی یه‌

د.فرهاد محمد احمد –  زانكویا دهوك

باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ گرنگی یه‌كا به‌رچاڤ هه‌یه‌ ژلایێ‌ مێژووی، سیاسی، ئابوری، ستراتیجی ڤه‌، له‌ورا بوویه‌ جهێ‌ هه‌ڤركیێ‌ نه‌ بتنێ‌ ل سه‌ر ئاستێ‌ لایه‌نێن عێراقی به‌لكو ل سه‌ر ئاستێ‌ هه‌رێمێ‌ و نێڤده‌وله‌تی ژی. هه‌رسێ‌ لایه‌نێن عێراقێ‌ یێن سه‌ره‌كی یێن كو وه‌لاتێ‌ عێراقێ‌ پێكدهینێن (عه‌ره‌بێن شیعه‌، عه‌ره‌بێن سوننه‌ وكورد) هه‌ڤركێن ناڤخوینه‌ و وه‌لاتێن توركیا وئیران وعه‌ره‌بستانا سعودیێ‌ هه‌ڤركێن سه‌ره‌كیێن هه‌رێمی نه‌، و وه‌لاتێ‌ ئێكگرتیێن ئه‌مریكا وروسیا ئێكگرتی هه‌ڤره‌كێن سه‌ره‌كیێن نێڤده‌وله‌تی نه‌. له‌ورا ئه‌م دشێن بێژین باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ جهێ‌ ڤێكه‌فتنا به‌رژه‌وه‌ندیێن ژێكجودانه‌ و هه‌ڤدژن.
kerkukkk

ئه‌ڤجا دڤیا ئه‌و كه‌سێن بریارا سیاسی ل كوردستانێ‌ چێدكه‌ن باش به‌رژه‌وه‌ندیێن ڤان لاینان شروڤه‌ بكه‌ن وتێبگه‌هن كو باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ یێ‌ ئاسان نینه‌ كو ب بریاره‌كا ئێك لایه‌نانه‌ بهێته‌ چاره‌سه‌ركه‌ن وب سه‌ر هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ بهێته‌ گرێدان ب بیانویا سیێ‌ فاكته‌رێن سه‌ره‌كی:

ئێك:شكستخواردنا رێكارێن یاسایی ئه‌ڤێن ددستورێ‌ عێراقێ‌ دا هاتین دارشتن، ماددا (140) نه‌خشه‌رێكه‌ك دانابوو بو چاره‌سه‌ركرنا كێشا كه‌ركووكێ‌ به‌لێ‌ پاش ده‌ربازبوونا چه‌ند ساله‌كا هێشتا چ ژڤی نه‌خشه‌ی نه‌ هاتیه‌ جێبه‌جێكرن، ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوو ئه‌گه‌رێ‌ هندێ‌ سه‌روكێ‌ هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ مه‌سعوود بارزانی دده‌مێ‌ سه‌ره‌انه‌كا خودا بو باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ د پرێس كونفرانسه‌كێ‌ روژنامه‌ڤانی دا راگه‌هاند:” ماددا (140) بدووماهیك هات” وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بو هندێ‌ كو كێشا كه‌ركووك دبه‌رژه‌وه‌ندیا هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ دا هاته‌ چاره‌سه‌ركرن و بسه‌ر وێڤه‌ هاته‌ گرێدان. ڤێ‌ داخویانیێ‌ دووباره‌ كێشا كه‌ركووكێ‌ ئیناته‌ پێش وببوو ده‌نگ وباسێ‌ ئێكێ‌ د راگه‌هاندنا كوردی وعێراقی وعه‌ره‌بی ژی دا.

دوو:ده‌ركه‌فتنا رێكخراوا تیرورستیا داعش ل ده‌ڤه‌رێ‌ وه‌ك رێكخراوه‌كا مه‌ترسیدار ل سه‌ر ئێمناهیا ده‌ڤه‌رێ‌ وجیهانێ‌ ژی و خوراگرتنا هێزێن پێشمه‌رگێ‌ كوردستانێ‌ به‌رامبه‌ر وێ‌، ده‌وله‌تێن هێزدار ویێن هه‌رێمی ژی پالدان پتر هاریكاریا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ بكه‌ن وب ئاشكرا وراسته‌خو چه‌كی پێشكێشی پێشمه‌رگێ‌ كوردستانێ‌ بكه‌ن، تا وی راده‌ی د راگه‌هاندنا جیهانی دا دهاته‌ باسكرن:”كورد به‌روكێ‌ پێشییێ‌ نه‌ دژی رێكخراوا تیرورستیا داعش، وهێزا پێشمه‌رگه‌ی هێزه‌كا سه‌ره‌كی یه‌ لسه‌ر عه‌ردێ‌ شیایی سه‌ركه‌فتنێن باش لسه‌ر تومار بكه‌ت”.

سیێ‌:هزر وه‌ها دهێته‌كرن ئه‌ڤرو دوزا كوردی به‌روڤاژی سه‌رده‌مێن به‌رێ‌ قوناغه‌كا باش یا ده‌رباسكری زور یا ب زحمه‌ته‌ (سایكس- بیكو)یه‌كا نوی بهێته‌ ئه‌نجامدان، به‌لكو سایكس بیكو ب دووماهی هات، به‌روڤاژی وێ‌ ده‌ڤه‌ر یا به‌ره‌ڤ گهورینێن بنه‌ره‌تی دچیت، ده‌وله‌تا كوردی گهورینا سه‌ره‌كییه‌ یا كو دهێته‌ دامه‌زراندن ب پشته‌ڤانی وپیروزكرنا ده‌وله‌تێن هێزدار وه‌كی وه‌لاتێ‌ ئێكگرتیێن ئه‌مریكا وروسیا ئێكگرتی وبه‌ریتانیا مه‌زن وفه‌ره‌نسا..هتد.

kerkuk

دبیت بوچوونێن جودا وهه‌ڤدژ وناكوك هه‌بن ل سه‌ر خالێن چوویی، لێ‌ زوربه‌یا بوچوونان كوكن لسه‌ر هندێ‌ ئه‌ڤ ده‌مه‌ باشترین ده‌مه‌ ده‌وله‌تا كوردی تێدا بهێته‌ راگه‌هاندن. به‌لێ‌ پرسیارا گرنك ل ڤێری ئه‌ڤه‌یه‌ كیژان دێ‌ پتر خزمه‌تا پروسێسا راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی كه‌ت، ده‌وله‌تا كوردی دگه‌ل باژێرێ‌ كه‌ركوكێ‌ یان بێ‌ باژێرێ‌ كه‌ركوكێ‌؟
بێگومان راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی ل هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ دێ‌ یا ئاسان بیت به‌لێ‌ خو راگرتنا وێ‌ دێ‌ یا ب زحمه‌ت بیت، و مه‌زنترین كوسب درێكا وێدا دێ‌ باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ بیت، ئه‌ڤجا ب دیتنا مه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ ده‌وله‌ته‌ بێ‌ باژێرێ‌ كه‌ركوكێ‌ بهێته‌ راگه‌هاندن دێ‌ پتر خزمه‌تا پروسێسا راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی كه‌ت ل سه‌ر ئاستێ‌ ناڤخو وهه‌رێمی وده‌رڤه‌ ژی.

لسه‌ر ئاستێ‌ ناڤخو بێ‌ گومان حكومه‌تا عێراقێ‌ دێ‌ ب توندی دژی سه‌ربه‌خویا هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ راوه‌ستیت ب تایبه‌تی ئه‌گه‌ر باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ دگه‌ل دابیت، وچ سه‌روك وه‌زیرێن عێراقێ‌ وێ‌ وێره‌كی یێ‌ ناده‌ن خو كو رازی ببن، وئه‌و سه‌روك وه‌زیرێ‌ ده‌ستبه‌رداری باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ بیت یان دێ‌ هێته‌ لادان یان دێ‌ هێته‌ كوشتن. دڤیا ئه‌م ژبیر نه‌كه‌ین ئه‌گه‌رێ‌ سه‌ره‌كی یێ‌ سه‌رنه‌گرتن وجێبه‌جێكرنا حوكمێ‌ ئوتونومیێ‌ گه‌لێ‌ كورد ل عێراقێ‌ دناڤبه‌را سالێن (1970-1974) باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ بوو، ل وی ده‌مێ‌ سه‌دام حوسێن رازی نه‌بوو باژێرێ‌ كه‌ركوكێ‌ دناڤ چارچووڤێ‌ حوكمێ‌ ئوتونومیێ‌ گه‌لێ‌ كورد دا بیت، له‌ورا ده‌ست ژ چه‌ند ده‌ستكه‌فتان بو حكومه‌تا شاهێ‌ ئیرانێ‌ به‌ردان وچه‌ك بكارئینا ژبو ژناڤبرنا شوره‌شا ئه‌یلوولێ‌ ل سالا 1975. ئه‌ڤجا ب باوه‌ریا مه‌ باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ دێ‌ سوننه‌یان وشیعه‌یان كه‌ته‌ ئێك ل دژی راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا كوردی، ودێ‌ دووباره‌ بیته‌ ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌خویا هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ سه‌رنه‌گریت وژناڤبجیت.

ل سه‌ر ئاستێ‌ هه‌رێمی ئه‌گه‌ر باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ دگه‌ل سه‌ربه‌خویا هه‌رێمێ‌ دابیت، ئیران وتوركیا دێ‌ پتر دژایه‌تییێ‌ كه‌ن ودێ‌ (سه‌عه‌د ئاباده‌كا) نوی موركه‌ن، وهه‌ر سیێ‌ ده‌وله‌ت عێراق وتوركیا وئیران دێ‌ هه‌می ئاریشێن خو لاده‌ن ودێ‌ ل سه‌ر ژناڤبه‌رنا ده‌وله‌تا كوردی رێكه‌ڤن.

ل سه‌ر ئاستێ‌ نێڤده‌وله‌تی ژی ب باوه‌ریا مه‌ ئه‌گه‌ر باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ دگه‌ل ده‌وله‌تا كوردی دا نه‌بیت دێ‌ پتر خزمه‌تا وێ‌ كه‌ت وده‌وله‌تێن هێزدار دێ‌ پتر پشته‌ڤانییێ‌ لێكه‌ن، دڤیا ئه‌م كورد باش بزانین هێشتا كورد یێن ل خه‌له‌كا دووماهییێ‌ ژزنجیرا به‌رژه‌وه‌ندیێن ده‌وله‌تێن هێزدار ل ده‌ڤه‌رێ‌، ئانكو بو وان عێراق وئیران وتوركیا زور گرنكترن ژ كوردان، دیسا ئه‌وان ئارامی ل ده‌ڤه‌رێ‌ دڤێت و نه‌ڤێن دووباره‌ بارودوخ تێكبچیت هه‌ر وه‌ك چه‌وا بهارا عه‌ره‌بی ورێكخراوا داعش تێكدای.

ژئه‌ڤا چوویی بو مه‌ دیار دبیت كو ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌خوییا هه‌رێما كوردستانا عێراقێ‌ بێ‌ باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ بهێته‌ راگه‌هاندن دێ‌ پتر شێت خو راگریت وسه‌ربكه‌ڤیت، له‌ورا پروژێ‌ هه‌رێمبوونا كه‌ركووكێ‌ باشترێن چاره‌سه‌رییه‌ بو ئه‌ڤرو و ئاینده‌كێ‌ نێزیك ژی، دڤیا پارتێن سیاسیێن كوردی ل عێراقێ‌ دژایه‌تییا پروژه‌یێ‌ پاریزگارێ‌ كه‌ركوكێ‌ نه‌جمه‌ددین كه‌ریمی نه‌كه‌ن وپشته‌ڤانییێ‌ لێبكه‌ن، چونكی هه‌رێمبوونا باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ رامانا وێ‌ نه‌ ئه‌وه‌ دێ‌ ژهه‌رێما كوردستانێ‌ ڤه‌ بیت، به‌لكو دئایندێ‌ نێزیك دا دێ‌ ده‌وله‌تا كوردی زورتر په‌یوه‌ندی وكاریگه‌ری ژی دگه‌ل و ل سه‌ر هه‌بیت، پاشی دئایندێ‌ دووردا دشێت بریارێ‌ بده‌ت كو بهێته‌ دگه‌ل ده‌وله‌تا كوردی ول وی ده‌می دێ‌ كێشه‌یا باژێرێ‌ كه‌ركووكێ‌ دناڤبه‌را دوو ده‌وله‌تاندا بیت ل شوینا دناڤبه‌را هه‌رێمه‌كێ‌ وده‌وله‌تا ئیتحادی دا. وبلا ئه‌م ژی سه‌ربورا فه‌لستینیان دووباره‌ نه‌كه‌ین ده‌می دگوتن مه‌ ده‌وله‌تا بێ‌ قودس نه‌ڤێت و ل دووماهیێ‌ ده‌وله‌ت ژی چوو و قودس ژی چوو!.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای