پێل 6 – باندۆرا عەرەبیێ ئوو سۆرانیێ ل سەر کرمانجی یا دھۆکێ 2-2

زنارێ عەدنانێ مەڵەیی

من بەری نھا گۆت کۆ باندۆرا عەرەبیێ ئوو سۆرانیێ ل سەر کرمانجی یا دھۆکێ نە تەنێ د پەیڤان دا دیار دبت. ئەو د نژار ئوو دەربرینان دا ژی دیار دبت. ھەر زمانەکی دەستوورا خوە ھەیە. لێ زمانێ کوردیێ زێدە کەڤتیە بن باندۆرا زمانێن سەردەستان. عەرەبیێ باندۆرەکا یەکجار مەزن ل سەر کرمانجی یا مە ھەیە. باندۆرا عەرەبیێ ھەتا سەر ھەستی یێن مە ژی چوویە. کرمانجی یا رۆژئاڤایێ ژی کەڤتیە بن باندۆرا عەرەبیێ. ھەروەکی کۆ کرمانجی یا باکوورێ کەڤتی بن باندۆرا ترکیێ. ل دوو نژارا کرمانجیێ، دبێ کردە ئانکۆ بکەر ل پێشی یا ھەڤۆکێ ئوو لێکەر ئانکۆ کار ل پاشی یا ھەڤۆکێ بت. ھندەک کەس دبێژن: ئالا یێ کوردستانێ پێک دئێت ژ چوار رەنگان. ئەڤ ل گۆر دەستوورا کرمانجیێ نینە. دبێ ئەم ببێژین: ئالا یێ کوردستانێ ژ چوار رەنگان پێک دئێت. تشتێن وەھا د کتێبێن دھۆکێ ژی دا مشە ب بەر چاڤێن مرۆڤی دکەڤن. خوە سەیدا یێن پشکێن کوردیێ ژی ڤان شاشیان دکن.

گەلەک ژ نڤیسەرێن دھۆکێ نڤیسارێن خوە ل سەر بنگەھەکێ عەرەبی دنڤیسن. بەری ھەیامەکێ، ھەڤالەکی کتێبا خوە ژبۆ کەسەکی کر دیاری. وی ل سەر کتێبێ نڤیسی،”دیاری یە بۆ سەیدا یێ ھێژا فلانی. د گەل رێزگرتنێ”. دەما من ژ وی پرسی کا چما وی ب کوردی نەنڤیسی، ئەو کەنی. من گۆت وی: پەیڤێن تە ب کوردی نە، لێ دەربرینا تە ب عەرەبی یە. ھەروەکی تە نڤیسی، “ھدیة الی استاذی العزیز فلان مع احترامي”.  ئارێشەیەکا دی یا باندۆرا عەرەبیێ ل سەر کرمانجی یا مە نەھێلانا دۆخێ تەواندنێ یە. ھندەک ھەڤالێن مە یێن مزووری دبێژن، “فلان گۆت”. ئەو قەت نابێژن “فلانی/فلانێ گۆت”. یەعنی دۆخێ تەواندنێ ل نک وان نەمایە. ئەڤ باندۆر ل سەر دەڤەرێن دی ژی ھەیە. رۆماننڤیسێ مە یێ ھێژا، حەسەنێ برەھیمی، ژی وەھا دنڤیست. دھۆکی ب عەرەبی بازرگانیێ ب دکان ئوو مال ئوو ملکێ خوە ژی دکن. خەلکێ مە ل سەر دیواران دنڤیست “دکان بۆ کرێ، خانی بۆ فرۆتنێ، ھتد.” ھەروەکی عەرەبەک دنڤیست “دکان لیلئیجار، بەیت لیلبەیع، ھتد.”

خەما دەستوور ئوو رێزمانێ ژ خەما پەیڤان ھێشتا گرانترە. دەما خویندکارێن من ئێن شنگالی ژ من دخواست کۆ ئەز دەرسێ ژ وان را بشەرحینم، کەیفا من گەلەک دھات. ھەرچەندە فەرھەنگا کوردێن رۆژئاڤایێ زێدە کەڤتیە بن باندۆرا عەرەبیێ، لێ وان دەستوور ئوو رێزمانێن کرمانجیێ گەلەک باش پاراستینە. ئەو دیتن ئوو نێرینێن خوە ب پەیڤێن کوردی ئوو عەرەبی ل سەر نژارەکا کرمانجی یا خوەشک دنژینن. چارەکرنا فەرھەنگێ ژ یا دەستوور ئوو رێزمانێ گەلەک سانەھیترە.

ئەز نابینم کۆ سۆرانیێ باندۆرەکا وەھا مەزن ل سەر ڤی وارێ زمانکی یێ کرمانجی یا مە ھەبت. کرمانجی ئوو سۆرانی دو زاراڤا یێن زمانێ کوردیێ نە. جداھی یێن ناڤبەرا زاراڤایان ژ جداھی یێن ناڤبەرا زمانان ب خوە بچووکترن. لێ سۆرانیێ ب وان جداھی یێن بچووک ژی گەلەک تەسیر ل ڤی وارێ کرمانجی یا مە نەکریە. رەنگە ژی سەدەما وێ ئەو بت کۆ سۆرانی ژ نوو وەھا خۆرت بوویە. کرمانجێن ھەڤلێرێ ئوو ئاکرەیێ ئوو ھندەک دەڤەرێن دی یێن نێزیکی سۆرانان ژ یێن ھێرڤەتر بتر کەڤتینە بن باندۆرا سۆرانیێ. لێ ئەو باندۆر ئێدی بەر ب بەلاڤبوونێ یە. ژ بەر نەبوونا دەلیڤەیێ، ئەز نھا چ نموونەیان نادم. لێ ئەز دێ جار ب جار ل سەر ڤان تشتان بنڤیسم.

ھندەک کەس ڤێ ئاتافێ باش دبینن. ئەو دبێژن کۆ ئەڤ ژبۆ ھەڤگرتنا زمانی ئوو پەیدابوونا زمانەکێ پیڤانکی باشە. لێ ئەز وەھا نابینم. ئەڤ نە تێکھەلبوون ئوو ھەڤگرتنە، ئەڤ سەردەستبوونا سۆرانیێ ئوو بندەستبوونا کرمانجیێ یە. دبێ ئەم رێیێ ل ڤێ ئاتافێ بگرین.

 

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.