هه‌لبژارتن و دژوارى… دو تێبینى

فاضل عمر

ل ده‌رازینكا ده‌نگدانێ، ئه‌ز دبینم هنده‌ك هه‌ڤالێن فێسبووكێ، وێنه‌یێن خوینه‌لۆیێن هنده‌ك كه‌سان، وه‌كو قوربانىیێن سیاسى بۆ مه‌ره‌مێن سیاسى پێشچاڤ دكه‌ن. ئه‌ز نابێژم نابت كه‌س بۆ مه‌ره‌مێن خوه‌ ئه‌ڤان وێنه‌یان بكار بینت، چونكى ئه‌ز دزانم؛ سیاسه‌ت هونه‌رێ پێچێبوونێیه‌ و هه‌ر كه‌س و هه‌ر ئالى، ب گۆره‌ى پێچێبوونا خوه‌ ره‌فتارێ دكه‌ت. هه‌روه‌سا، د سیاسه‌تێدا، ئارمانج ئالاڤى ره‌وا دكه‌ت، و هندى ئارمانج بۆ كه‌سه‌كى یان كۆمه‌كێ گرنگتر بت، ئالاڤێن هه‌ڤڕكییێ دژوارترن. لێ!

ل هه‌مى وه‌لاتێن جیهانێ و ل هه‌مى هه‌لبژارتنان، هه‌مى جۆرێن دژوارییێ-ب رێژه‌یى- بكار دهێن. هه‌مى و ب ره‌هایى، دژوارییا ئاخڤتنێ بكار دئینن… و هنده‌ك ده‌ستى تاكو دگه‌هته‌ چه‌كى و كوشتنێ، بكار دئینن.

ئانكو هه‌مى هه‌لبژارتنان دژوارى تێدا هه‌یه‌، چونكى ئارمانج ئه‌وه‌ ئێك بكه‌ڤت و ئێك رابت. هه‌ردو ئالى بزاڤێ دكه‌ن ئێكودو ب هه‌ر رێكه‌كا ده‌ست بده‌ت، بێخن. ئێخستن، ب خوه‌ جۆره‌كێ دژوارییێ دگه‌ل خوه‌ هه‌لدگرت. سه‌ركه‌ڤتن ژى جۆره‌كێ دژوارییێ هه‌لدگرت چونكى هه‌ردو، لسه‌ر كیستێ كه‌سه‌كى یان كۆمه‌كێیه‌. ب گۆتنه‌كا دى، هه‌ر هه‌لبژارتنه‌ك، هه‌كه‌ر بۆ ده‌نگداران پرۆسێسه‌كا ئاشتیانه‌ بت، بۆ سیاسى و به‌ربژاران جۆره‌كێ شه‌ڕییه‌… دێ مینت ئه‌و شه‌ڕه‌ ساره‌ یان گه‌رمه‌.

ل وه‌لاتێن پێشكه‌ڤتى، پتر شه‌ڕه‌كێ ساره‌، دژوارییا ئاخڤتنێ و ناڤزڕاندنێ و پیڤاز سپیكرنێ بكاردئینن، ئه‌مریكا وه‌كو نموونه‌. ل وه‌لاتێن جیهانا سێیه‌م یان پاشكه‌ڤتى ژ ئالییێ جڤاكیڤه‌ یان فره‌نه‌ته‌وه‌، پتر ده‌ستى بكار دئینن، هندستان وه‌كو نموونه‌یه‌كێ دیمۆكرات.

مه‌ره‌ما من ژ ئه‌ڤێ نڤێسینێ ئه‌وه‌ ببێژم؛ ئێك، دژوارى ل هه‌لبژارتنان تشته‌كێ نۆرماله‌ (نۆرماله‌، نه‌ ره‌وایه‌) و گه‌ره‌كه‌ بزانین، دژوارى (عنف violenc)  پارچه‌یه‌كه‌ ژ پرۆسێسێ، و تاكو به‌هایێن دیمۆكراسییێ جهگیر نه‌بن، جۆر و ئاستێ وێ نزم نابن. من وه‌كو كه‌س، پێخوه‌شه‌ ل هه‌مى جیهانێ و ل هه‌مى هه‌لبژارتنان هیچ دژوارى نه‌بت، به‌س من و هه‌وه‌ بڤێت نه‌ڤێت، هه‌ر هه‌لبژارتنه‌كێ، تۆڤێ دژوارییێ دگه‌ل هه‌یه‌… لێ ئاستێ پێشكه‌ڤتنا جڤاكى، جۆرێ توندى و دژوارییێ دیار دكه‌ت، نه‌ هه‌بوون و نه‌بوونا دژوارییێ.

دووه‌مین تێبینى ئه‌وه‌؛ كى ب دژوارییێ راببت، دژوارى دۆزه‌كا قانوونییه‌، نه‌ سیاسى (هه‌كه‌ر ژێده‌رێ وێ سیاسه‌ت ژى بت)؛ وه‌كو ئه‌ز هزر دكه‌م، راگه‌هاندنا شه‌ڕى دۆزه‌كا سیاسییه‌ دكه‌ڤته‌ به‌ر سزایێ قانوونێ. ئه‌ڤجا، هه‌ر دژوارییه‌كا ل هه‌ولێرێ یان ل دهۆكێ روودده‌ت، هه‌كه‌ر بۆ پرۆپاگه‌نده‌یا هه‌لبژارتنان نه‌بت، نابت ئێكسه‌ر و بێ پێشگۆتن و بێ زانینا ره‌وشا روودانێ، پارتى وه‌كو هێزه‌كا سیاسى، پێ بهێته‌ تاوانبار كرن… ئه‌و كه‌سێ دژوارى كرى سووچداره‌، و وه‌ختێ قانوون ب ئه‌ركێ خوه‌ رانه‌بت، پێدڤىیه‌ گازنده‌ ژ پۆلیسان و ده‌زگه‌هێن ئێمناهىیێ بهێته‌كرن، نه‌ ژ پارته‌كا سیاسى.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.