روژا جیهانی یا لاوان و ئاوریه‌ك

رێبەر کوردۆ

ئیرو ئانکو ١٢ی ته‌باخێ،روژا جیهانی یا لاوانه‌،ئه‌و روژا ل جه‌م مه‌، ب ته‌نێ خوه‌ دئاستێ دیمه‌نه‌کێ دا دبینیت بو لێ نێرین و نمایشێ،ئانکو ل جهێ، ئه‌ف روژه‌ ببیته‌ وه‌رچه‌رخان و که‌ره‌سته‌یه‌کێ هزرکرنێ بۆ چاوانی یا دارێژتنا پلان و چاره‌سه‌ری یا پرسگرێکێن لاوان، به‌روڤاژی دبیته‌ روژه‌ک تێدا وزه‌یا لاوی دهێته‌ کێشان و پارچه‌کرن، له‌ورا ڤی روژێ ل وی جڤاکی پیروزدکه‌م، ئه‌وجڤاکێ تا ڤێ کێلیکێ پێناسه‌یه‌کا راسته‌قینه بوۆ لاوی نەیی‌، ئانکو ل گوری گرتی و پاشکه‌فتی یا خوه‌ وێنێ لاوی یێ مژاوی کری، لاو وه‌ک جه‌وهه‌ره‌ک خوه‌دی هزر و پروژه‌ و خه‌ون و هزرێن نوو بو جوانکرن و گهورینا سه‌رده‌مێ خوه‌ ناهێته‌‌ دیتن، به‌لکو لاو دهێته‌ په‌راوێزکرن و ژ پێناسا خوه‌ یا راسته‌ قینه‌ دویر دکه‌ڤیت، دبیته‌ پاشگویێ “پیری” و شوناسێ پیری پێ دهێته‌ به‌خشین، ئه‌ڤه‌ دده‌مه‌کی دایه‌، هه‌رده‌ما مه‌ گوت “لاو” ئانکو وزه‌یه‌کا مه‌زن، بۆ ڤه‌کرنا ژیانێ و به‌رک کێشان ل بن پێن وی پیرێ محافزکارێ دخازیت ژیان سنگه‌پێ ببیت، پرسگرێک ژی ل ڤێرێ ئه‌وه‌،پیر هندی هزر د مرنێ دا دکه‌ت، ب قه‌ده‌ر وێ هزر د ژیانێ دا ناکه‌ت، هندی د روژگارێن خوه‌دا دژیت، ب وی ئه‌ندازه‌ی هزر د پاشه‌روژێ دا ناکه‌ت، ل ڤێرێ خالا جه‌وهه‌ری دناڤبه‌را پیری و لاوی ئه‌وه‌، ئێک هه‌لگرێ خه‌ونێت داهاتی یه‌، دو هه‌لگرێ خه‌ونێت بوری یه‌.
ئانکو ئه‌م دکه‌ڤینه‌ ل هه‌مبه‌ری دوزه‌کێ، دوزه‌ک هه‌ڤرکی د ناڤبه‌را پیری و لاوی دا سه‌رهه‌ڤ دبیت، دجڤاکێن راقی دا،ئه‌و هه‌ڤرکی یه‌ چه‌ند دژوارتر لێ دهێت، پتر واتا و پرسێن فکری کویرتر لێ دهێن، پتر فورمێ تێکوشینێ ژ ئاخفتن و کومبونان ده‌ربازی فورمێن دی یێن تێکوشینێ دبن، پتر لاو سه‌رداری یا سه‌رده‌مێ خوه‌ دکه‌ت،ب ڤی ره‌نگی ئه‌و پێرێ د بوری دا دژیت و ب تنێ ڤه‌گێرانا روژگارێن خوه‌ دکه‌ت، ئه‌و ڤه‌گێرانه‌ ب تنێ دروژگاران دا نامینیت، به‌لکو دبنه‌ سه‌رپێهاتی بو لاوی و پێ یاخی تر به‌رهنگاری یا واقعێ خوه‌ دکه‌ت، د ئه‌نجام دا جڤاکه‌کێ لاو دهێته‌ هه‌بوونێ، لێ ب خه‌مئافرین ڤه‌، د ژیوارێ مه‌ دا، د ناخێ هه‌ر لاوه‌کێ دا پیره‌کێ نڤستی هه‌یه‌، ل وی چاخێ کو لاو بخازیت شیانێن خوه‌ به‌رجه‌سته‌ بکه‌ت، هزران ب ئافرینیت، پسیاران ل هه‌مبه‌ری ژیواری ئاراسته‌ بکه‌ت، ئه‌و پیره‌ هایدار دبیت و ناهێلیت لاو سه‌ربه‌خو هزربکه‌ت، دئه‌نجامدا خه‌ونێت لاوی به‌ره‌ڤ ئاراسته‌کرنا پیری دچن، بنێره‌ ئیرو پرانی یا گه‌نجێن مه‌، بۆیاغا سپی ل پورا خوه‌ دده‌ن، ئه‌گه‌ر ژ رویێ سوسیولوژی ئه‌م ل ڤێ، هه‌ڤوکێ بنێرن، ژبه‌رکو رێز لێ ناهێته‌ گرتن وه‌کو گه‌نج، له‌ورا دخازیت خوه‌ وه‌کو پیر به‌رچاڤ بکه‌ت.
“به‌ختیار عه‌لی” د په‌رتوکا خوه‌ یا ل ژێر ناڤێ (چێژی مه‌رگدوستی) دا ئاماژێ ب که‌ڤاله‌کێ (بروگل)ی دکه‌ت، کو تێدا مری ژ گورستانان رادبن، شه‌ره‌کێ خوینه‌لوک دناڤبه‌را مری و زیندی یان دا دروست دبیت، مری ل چه‌ندین جها ل سه‌ر زیندی یا زال دبن و گه‌له‌ک جهان ده‌ستێ خوه‌ دانه‌ سه‌ر زندی یان، هه‌مان ره‌وش بۆ لاوێ مه‌ژی یا گونجایه‌، ئیرۆ لاو د واقعێ مه‌دا،که‌ڤاله‌که‌ ب ته‌نێ بو دیتن و نمایشێ، مرن د که‌ڤالێ “بروگل”ی دا و لاو د واقعێ مه‌دا، خالا جیاواز ئه‌وه‌، مری دکه‌ڤالێ بروگلی دا شه‌رێ خوه‌ دگه‌ل زیندی دکه‌ت، لێ لاو د واقعێ مه‌دا ناکه‌ڤیته‌ د ره‌وشا شه‌ری دا دگه‌ل پیری، هه‌لبه‌ت شه‌رێ فکری و هزری، شه‌ره‌ک تێدا لاو دیالوکه‌کا فکری و فه‌لسه‌فی ب خولقینیت دگه‌ل پیری، پێکولێ بکه‌ت پرس و ئاریشێن خوه‌ دگه‌ل پیری پارڤه‌بکه‌ت و وی هه‌ستی ل ده‌ف پیری په‌یدابکه‌ت کو به‌شه‌کێ مه‌زنێ ئاریشێن ته‌ هه‌ڤبارێ ئاریشێن منن، به‌شه‌کێ مه‌زنێ به‌رسڤێن ته‌ د پرسێن من دا به‌رجه‌سته‌ دبن.

۱۲/۸/۲٠۱۹

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای