ژ ئالاڤێن سەرکەفتنا سترانێ

وار

خالد علی سلێڤانی

 

ستران، دھەمی جڤاکێن مللەتان دە، تۆخمەک ھونەریێ بەرز و گرنگە ، ئەڤرو بەربەلاڤتر بوویە پشتی پێشکەفتنێن ڤەگۆھاستنێ  یێن ته‌كنه‌لوژییایێ  په‌یداكرین.

 

 

سترانا كوردی، كو وه‌كو هه‌ر كلتۆره‌كێ دیتر، د گه‌له‌ك قوناغان دا ن ده‌رباز بوو، لێ یا گرنكه‌ن ستران كوردی باشترین میمۆرێ پاراستنا گه‌له‌ك قۆتاغێن دیرۆكا كوردی بوون ژ داستانان وهه‌تا سه‌رهاتیێن گوندان.

كو سه‌ده‌م نه‌بوونا ئارمگیریه‌كا به‌رده‌وام و به‌ختێ مرۆڤ كورد كو دنه‌قبا سێ ملله‌تان ده‌ دژیت، ئێكێ ژیپیشكه‌تنا وى نه‌ڤێت وبه‌رده‌م كار كرییه‌ كو په‌نابه‌ر و ئاوره‌یى دنیایێ ببت.

 

dasd543534

لێ ھەتا ئەڤرو گەلەک پرسیار ده]ن كرن،  سەبارەت زوی مرنا سترانا سةردةم  ونە دۆم برنا ژیێ وێ ،سەرەرای پێشکەفتنا تەنەلوژییایێ وئامیرەتێن توماکرنێ ،زێدەباری فیدیو کلیپێ.!!

و گەلەک ئەگەر ژ لایێ گەلەک کەسانە ھاتینە خویاکرن،وھەر کەسێ ل دویڤ دیتنا خوە رؤناھی ل سەر ڤی بابەتی دانا.

هله‌و مه‌ژى ڤییا دیتنا خوه‌ ده‌رباره‌یى ڤێ پرسێ بدن خویاكرن:

 

ئەز دبینم ژ ئالاڤێن سەرکەفتنا سترانێ بەری ھەمی تشتی راستگۆیە یە، ئانکو ئەگەر ھەمی پێکھاتةیێن سترانێ (ھوازن،ئاواز،دابەشکرن،دەنگ.توماکرن….ھتد)، ژ راستگۆیێ زان، دێ ب راستگویی ژی گۆە ودلێن خەلکەکی وەرگرت.

ئەڤ چەندە وێ گوتنێ خویا دکت یا کۆ دبێژت(تشێ ژ دلێ دەردکەفت دگەھت دلی، وتشتێ ژ ئەزمانی دەردکەڤت ژ گۆھا نابۆرت)،ویا ژ من ڤە گۆتنەک دجھێ خوەدایە، ئانکو ئەگەر ھوزان ژ چەرگەک پڕی ھەست وسۆز  دەرکەڤت، ئاواز ژی ب وێ رەنگە راستگۆیيێ ،ودگەل پێکھاتةیێن دن ، سترانبێژی ژی ژدلەک راستگۆ گۆت ئەز دبێژم دێ مە سترانەک وەھا ھەبت کۆ جھەکى مەزن د دلێ خەلکی دە بکت.

مەبەست ژ راستگویێ ئەوە کو نە( تەصنع) بت، ئانکو قودرەتی بت چونکە ھەمی متمایێن سترانێ بەھرەییە،سرۆشە(إلھام)ە،وئەگەر بکۆتەکی تە ئەنجام دا ئانکو تە روحیەتا وێ ژ دەست دا،چونکە تشتەک قودرەتیە ئەو بەھرەیە(إبداع)،ودڤێت ب خوە بھێت.

mussicstud

ب تایبه‌ت ستران پتر ئالیێ دلینى و هه‌ست وسۆزان بخوه‌ڤه‌ گرێددت وچه‌ند هه‌ستێ راستگۆیێ دوی چه‌ندێ دا هه‌بت، پتر دگه‌هت به‌ر ومه‌بستێ خوه‌.

 

ھەر وەھا ئەگەر دانەرێن سترانێ راستگۆ بن چ پێ نەڤێت ژ چارچوڤێ چڤاکێ خوە، و ژ سنۆرێن نەریت وتیتالێن جڤاکێ خوە ژی دەرناکەڤن ،و ژ ئارێشەیێن مللەتێ خوە دویر ناکەڤن، وەھا رەسەنیا کوردەواریا خوە ژ دەست نا ددت، و دێ بتە خودیکا مللەتی وبەرچاڤکرنا ئارێشەیێن مللەتی ،وی دەمی  ئەو سترانا ئەو ئەنجام ددن دێ مینت ددلێ خەلکی دە.

ھەر وەسا ژ ئالاڤێن سەرکەفتنا سترانێ، زێدەباری راستگۆیێ دڤیایە ڕولێ ژێکرتنێ نە ھێت ژ بیرکرن،جونکە ھەر دەنگەکی ھێزەکا سنوردای ھەیە وبەرفرھیەک (مساحە صوتیە)،سنوردای ھەیە ،لەو دڤێت ستران لێ وەشیايی وی دەنگی بت،زێدباری لێ وەشیانا پێكهاته‌ییێن سترانێ دگەل ھەڤ، ھوزان، ستوینا سەرەکیا سترانێ یە کو ئەو بناغەیا ئاڤاکرنا سترانێ یە وپاشی ئاواز دکەڤیتە ل سەر ، و ھوزان نەخشێ سترانێ ددانت ،(کۆ ئاواز دڤیا پاشی ل دویڤ بیرکا ھوزانێ بت،و دابەشکرن ل دویڤ ھێزا ئاوازێ بت….ھتد.

ئەڤ چەندە چ ژ گرنگیا ئاوازێ وپێکھاتیێن دن یێن سترانێ کێم ناکت ، لێ ئەو پەیڤە دکەڤنە ل سەر ئەزمانێ خەلکەکی ، لەو دڤیایە گرنگیەک زۆر ب ژێگرتنا ھوزانێ ھەبت داکو یێن ل دویڤ رە دھێن ژی، ئاست بلند بن.

وبەرؤڤاژ نزميیا ئاستێ ھوازنێ کاتێکرنەکا زۆرە مەزن ل سترانێ ھەمیێ دکت.

ژ ئالاڤێن دن؛  لێ وەشیانا ھوزان وئاوازێ، کو بابەتەک نە پێدڤی گەنگەشێ یە ، ژ به‌ر كو ھەڤدژییا دناڤبەرا واندە نەھامەتەک ھونەری یە، ھوزانەکا خەمگین وئاوازەکا رەقاس مینا(جورجینا ،ملفوف) ،یا ژمن ڤە گەلەک ژێک دویرن و چ سەنگا خوە نابت.
muslinota

ھەر وەھا، سەبارەت دەنگی دڤیایە سترانبێژ دەمێ گۆتنا سترانێ،  ھەمی ھەست وسۆزێن خوە  ب بھوژینت ب دەربڕینەکا ژناخا خوە، کۆ پێ وێ سترانێ پێش کێش بکت.

چونکە یێن سترانێ دبێژن سێ پلەنە:

١- دەنگبێژ؛ مرۆڤەکە شیانیێن دەنگی ھەنە ودشێت سترانێ بێژت.

٢-ھونەرمەند؛ سترانبێژەک زیرەکە شیانێن بەھرەیی ھەنە دخویایەتیا سترانێ دە .

٣- بەھرەمەند؛  بەرھەمھێنەرێ سترانێ یە وپیشدئێخت وجاران هزروئايدولژیا سترانی ژى پیشڤه‌دبت ل گۆر قۆناغا تێدا ده‌رباز دبت.

 

 

musicvedios

سەبارەت کلیپێ ، ئەز دبینم ئەم بچاڤان گوە ددن سترانێ نەک بگوھان.

ئانکو ئەگەر ئەم بێ سەحکرنا کلیپێ، تەنھا گۆھدانا سترانێ بکن، تو بێژی ئەم دێ ژ چەندان رازی بن ؟ یان ھەما ئەم دێ شێن گۆە ب دن چەندان؟

سەمایا قیزیێن جوان، گەلەک کارتێکرنێ ل ئاستێ سترانێ دکت، ئەز نە دژی سەمایێ مە لێ ئەگەر سەما کوردی بت ما نە باشترە؟ نەک تشتێن دویر ژ نەریت وتیتالێن مە کوردان بت ، وئەز ب باوەرم ئەو ژمارا جوریێن سەمایێن(داوەت)، مە ھەین نە کێمن!

کلیپ پێشکەفتنەکا باشە، لێ،  ئەگەر ئەم ب دورستی دخزمەتا ھونەرێ کوردی دە ب کاربینن، ئەز دبینم ھوزانا رەسەن بخوە کلیپە ، چونکە ئەگەر ڤالانەبوو ژ رامان و رتم و وێنەیێن شیعری، دێ راستەخوە ئەو ھوزانە کلیپەکێ دسەرێ گوھداری ئافرينت، لەو دەمێ ئەم گوھددن سترانیێن ھونەرمەندێن مەزن مینا(ئەیاز یەسف،ئەردەوان زاخوی، تەحسین تاھا،محمد شێخو…..ھتد) بۆ مە ئەڤ چەندە دیار دبت وگوھدار پێ دحەست ، ئەو سترانە وی کیڤە دبت وچەند وێنەیێن جوان دسەرێ وی دئافرينت.

ئەم پێدڤی تێكست و ئاوازیێن ژ دلن، دویر ژ کارتێکرنا ئاوازێن عەرەبی و تورکی و فارسی، ئەڤە ئەگەر دزی ژ دەستەپەیڤێن موزیکێن وان نە ھێت کرن، کو دبت ئەگەرێ ژدەستدانا تام ورەسەنيیا  کوردەواریێ .

ئەز ب رەشبینی و ب پاشکەفتن ئاستێ سترانا کوردی یا ئەڤرو نابینم، لێ ھەر وەسا ئەز ب سەرکەفتنەک زۆر ژی نا بینم، ئانکو یا پێشکەفتی لێ پێدڤی پێداچوونایە، وەک قورتالکرن ژ کارتێکرنا ھونەرێ دەولەتێن جیران کو ئەز دبینم ئەو کارتێکرنە ئێشەکا بەربەلاڤە دناڤ گەلەک سترانێن مە دە.

و خوە ژێ قورتال کرن، گەلەک پێ دڤێت ، چونکە دەمێ دانەرێن سترانا مە یا کوردی گوھدار و داخبارێن سترانیێن بیانی بن ، چ پێ نە ڤێت دێ ب شێوەیەکی راستەخوە یان نە راستەوخوە، کارتێکرنێ ل سەر بەرھەمێن وان کت.

رەوشەنبیریا ھونەری وپێزانینیێن ھونەرێن بیانی قةنجة، لێ یا باش ئەوە کارتێکرنێ ل رەسەنيیا ھونەرێ مە نە کت.

وھەر وەسا ژ ئالاڤێن سەرکەفتنا سترانێ نە لاسایی کرن، وگرتنا سترانبێژی ریکەکا تايبەت بوی ڤە، چونکە لاسایی گوشتنا بەھرەیێ یە،  ئەم جاران ھندەک سترانبێژان دبینن، ددەمێ سترانێ دبێژن مروڤ دزانت یێ چاڤ ل فلان سترانبێژێ بیانی دکت.

ئەفجا بلا ھەر تشتەکی ئەم ئەنجام ب دن، یێ خومالی بت و رەسن بت چ ھوزان چ ئاواز  چ گۆتن…ھتد ،  بلا ژ دلێ مە دەرکەڤت دا جھێ خوە ددلێ خەلکێ مە دە ب کت، و ژیێ وێ درێژتر لێ ب ھێت، کۆ ب بت مێژوو بۆ ھونەرێ مە یێ کوردی.

 

 

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای