ھەرێما بھێز رامانا چ ددەت؟

سالح زێباری

ل دەستپێکا رزگارکرنا عیراقێ ل سالا 2003 ل بن دەستێ رژێما سەدامێ دکتاتۆر، ئەمریکا بەردەوام دووپاتی ل سەر پاراستنا ئێک پارچەییا ئاخا عیراقێ کریە.تایبەت پشتی دانانا دەستورێ عیراقێ کو ل سالا 2005 پرانیا عیراقیان ب کوردستانیان ژی ڤە دەنگ ل سەر دا. بەردەوام ئەمریکا دگۆت کوردستانەک بھێز ل چارچووڤەیێ عیراقەک ئێکگرتی دا. ھەرێما بھێز رامانا چ ددەت؟ ب چ ئاوا ھەرێما کوردستانێ بھێز دکەڤیت و مافێن خوە یێن سیاسی و دەستووری بدەست دئینیت؟
پشتی کو دەستوورێ عیراقێ ژ ئالیێ حکومەتێن پشتی سەدامی بوویە حوبرێ ل سەر کاغەزێ، گەلەک ئاریشان سەرھلدا، ژ بەرکو ئەوا ل بەرژەوەندییا عیراقێ با دا جێ بەجێ کەن و یا ل بەرژەوەندیا کوردستانێ با دا ب تەفسیرەکا دادگەھا فیدرال بۆ خوە بکار ئینن و کوردستانێ گونەھبار کەن. دنھا دا و پشتی ریدانێن 16ی ئۆکتۆبەرێ و ئاریشە گەھشتە شەرێن ریبری و باوەری نەمای ناڤبەرا ھەرێم و بەغدا، ئەمریکا پێناسەکێ ددەتە پەیوەندیێن ناڤبەرا ھەردو ئالیان کۆ نەعیراق ھەلبوەشیت و نەکوردستان لاواز بیت. ھەردو ب لێک تێگەھشتنێن نوی و کو ل سەر بنیاتێ دەستورێ عیراقێ بن ئاریشان چارەسەر بکەن.
ھەرێما بھێز رامانا جێ بەجێ کرنا یاسا و دەستور و پاراستنا مافێن مروڤی و ئێک رێزیا ناڤ مالا کوردی و رێزگرتنا ل دام و دەزگەھێن میری و ھەلبژارتنەکا پاکژ و وەرگرتنا مافێن کوردان ب دەڤەرێن کوردستانی.. ھتد.
فەرە کار ب جدی بێتە کرن و ب ستراتیجەک نوی کو بگونجیت ل گەل وێ دربا گران ئەوا ژ ئەنجامێ خیانەتا شازدێ ئۆکتۆبەرێ ب کوردستانێ کەفتی. ژ وان خالێن کو فەرە چاڤ ل سەر بن:
-جێ بەجێ کرنا دەستورێ عیراقێ.
دەستوورێ عیراقێ ل سەر ھەمی کێم و کورتیێن ھەی ژی را، بەلێ ئەگەر بێتە جێ بەجێ کرن بێ تەفسیرکرنا وەکی خوە و دیف ھەوایێ نەفسا حزبێن دەسەلاتدار و سەرکردێن بەغدا یێ باشە و ھەتا رادەکێ باش سەرکرداتیا سیاسی یا کوردی شیایە مافێن کوردان تێدا زامن بکەن ب مەرجێ جێ بەجێ کرنا دەستوری وەکی ئێک پاکێچ. ئەو دەستورێ کو نەھاتیە جێ بەجێ کرن و بوویە ئەگەرێ ھندێ کو کوردستان بەرەف ریفراندوما سەربەخوەیێ بچیتن ژ بەرکو پتر ژ پێنجی ماددێن دەستوری ژ ئالیێ بەغدا ڤە ھاتبونە بن پێکرن. پشتی ریدانێن شازدێ ئۆکتۆبەرێ و لەشکەرکێشیا بەغدا ھەمی ھیجەتا وان جێ بەجێ نەکرنا دەستوری بوو! پشتی ڤان ریدانان نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ بەردەوام دوپاتی ل سەر ھندێ دکر کو فەرە دەستورێ عیراقێ ھەمی بێتە جێ بەجێ کرن و کوردستان ل گەل ئێک پارچەییا عیراقێ یە ب مەرجێ پاراستنا مافێن کوردستانیان دیف دەستوورێ عیراقێ . بۆچوونا نێچرڤان بارزانی ل سەر دەستووری گۆھرینەک مەزن ئێخستنە ھەلویستێ نافخوەیی و دەرڤەیێ عیراقێ و ھەمی ئالیەک تێگەھشتن کو ریفراندوم ھەر چەندە مافەکێ سادەیێ کوردستانیانە، بەلێ کارڤەدانەک ژی بوویە بەرامبەر جێ بەجێ نەکرنا دەستورێ عیراقێ.
-ئێک رێزیا کوردستانیان.
دەردێ کوردان یێ سەدان سالی ھەتا نھا ژی نەبوونا کو دەنگی و ئێک رێزیێ بویە، ئەڤ چەندە ژی بوویە درزەک مەزن کو ژ گەلیێن چیایێن کوردستانێ فرەھتر بوویە ھەمی دوژمنا شیایە ڤێ درزێ ب ساناھی ببرن و دربێن کوژەک ل سەرکەفتنێن گەلێ کورد بدەن و ل داوی مفا وەرگرتنا دوژمنان ل نەبوونا ئێک رێزیێ خیانەتا شازدێ ئوکتوبەرێ بوو. دیرۆک دێ ھەمی ھەلویستان نڤێسیت و چ ژی ناھێتە بیرکرن و فەرە دەست ب قویناغەکا نوی یا خەباتێ بکەین کو دەست ل ناڤ دەستیا کوردان سەرێ ژووری بیت و ب ستراتیجەک نوی کو براتی و ئارمانجەک ھەفپشک ھەبیت.
ھەرێما کوردستانێ وەکی کیانەکێ نیمچە سەربەخوە ھەر ژ راپەرینێ وەرە ھەتا سالا 2003 و دیڤدا ژی ل دەستورێ عیراقێ دا کەساتیا سیاسی و دەستووری و دیرۆکی و جۆگرافی ژی ھاتە پاراستن ل چارچووڤەیێ عیراقەکا ئێکگرتی دا ئانکو کوردستانەک بھێز و عیراقەک ئێکگرتی. ئەو دەستوورێ ئەڤ پرەنسیپە بەرھەم دئینای نەھاتە جێ بەجێ کرن و بیە ئەگەرێ سەرھلدانا چەندین ئاریشا کو ژیێ ھندەک ل گەل دەستوری بوویە. پشتی ریدانێن ڤێ داویێ بەردەوام سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ دووپاتی ل سەر جێ بەجێ کرنا دەستورێ عیراقێ کریە وەکی دادڤانەک ناڤبەرا ھەولێر و بەغدا دا بەلێ ب مەرجێ جێ بەجێ کرنا ھەمی بەندێن دەستووری. ھەروەسا بھێزکەفتنا پێگەھێ کوردان و کوردستانێ ل عیراقێ و دەڤەرێ ب براتی و ئێک رێزیا وان ڤەگرێدایە کو ھەتا نھا بوویە دەردێ کوژەک بۆ چەندین شورەش و سەھلدان و دەستکەفتیێن کوردان ب درێژاھیا دیروکێ ھەتا نھا کو ل داوی زیانا ب کوردان کەفتی پشتی رپفراندۆمێ خیانەتا 16ی ئۆکتۆبەرێ بۆ ھەمی ژی سەرەرایێ چەند ئەگەران نەبوونا ئێک رێزیا ناڤبەرا کوردان بوو.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.