چاوا دێ‌ خوە ژ کرشی قورتالبكه‌ت

چاوا دێ‌ خوە ژ کرشی قورتالبكه‌ت

وار – د. فائز كیكانى :

وەکی ئەم د زانین گەلەک کەس سەرانسەری جیھانێ ژ نەخوەشییا قەلەوییێ د ناڵن، و ئەڤ قەلەوییە دبیتە گەفەکا مەزن لسەر ساخلەمییێ و پەککەفتنێ ب ھندەک نەخوەشییا ژ ئەنجامێ گرێدانا وێ ب نەخوەشییا فشارا خوونێ و بلندبوونا ئاستێ روونی د خوونێدا، لدووڤدا کاودانێن مینا جەلتەیا دلی و مێشکی دھێن دگەل چەندین نەخوەشییێن دی. لێ گازندەیا ھەرە مەزن لدەف نەخوەشێن قەلەو ئەوە کو دێ چەوا خوە ژ قەلەوییا کرشی قۆرتالکەن، ژبەرکو زێدەباری وێ یەکێ کو د قەلەون و کارتێکرن لسەر ساخلەمییا وان ھەیە، لێ کرشێ مەزن ژی جورە نە شرینییەکێ و کرێتییەکێ ددەتە روخسارێ وان و ئەڤ چەندە کارتێکرنێ ل دەروونێ وان ژی دکەت.
ھەژی گوتنێ قەلەوییا زکی ئانکو کرش دھێتە پیڤان ب پیڤەرەکێ کو لدۆر ناڤتەنگا مرۆڤی دھێتە زڤراندن بۆ زانینا ڤێ قەلەوییێ، پیڤانا ژ 102 سەنتیمان د زەلامان دا و 88 سەنتیمان د ئافرەتێدا دھێتە ھژمارتن قەلەوی و رامانا وێ یەکێ ددەت کو کرشێ ھەی، چەوانییا خوە پاراستنێ/قۆرتالکرنێ ژ کرشی ب ڤی رەنگییە:
• خوە دوورخستن ژ خوارنێن شرین ھەر خوارنەکا پێکھاتەیا وێ شەکر بیت مینا چایێ، کولا …ھتد مەترسییا ھەی لسەر گوھۆرینا ئاستێ کارێ خانەیان و گرێدانا ھەی ب پەیداکرنا کرشی ژبەرکو شەکرا زێدە دھێتە گوھارتن بۆ روونی و د زکێ مرۆڤیدا کۆمدبیت.
• زێدەکرنا خوارنا پرۆتینی دبیتە رێکەکا ھاریکار بۆ کێمکرنا خوارنێن دی، لدووڤ ڤەکۆلینان خوارنا پرۆتینی ھاریکارییا کێمکرنا بڕێ خوارنێ دکەت دیسان زێدەکرنا ئاستێ بکارئینانا کالۆرییان، ئەڤ چەندە ژی دبیتە ھاریکار کو قەبارەیێ کرشی کێمببیت.
• خوارنێن کاربۆھێدراتی کێمبکە کێمکرنا خوارنێن کاربۆھێدراتی مینا برنجی و نانی رێکەکا دییە بۆ خوە پاراستنێ ژ قەلەوییێ ب گشتی و پەیدابوونا کرشی.
• خوارنێن پڕی ریشال و فایبەر زێدەبکە مینا کەسکاتی و فێقییان، ئەڤ چەندە ژی د کەڤیتە کاری ژ ئەنجامێ دو راستییان، یا ئێکێ خوارنێن پڕی فایبەر و ریشال دەمێ تێپەڕینا خوارنێ د رووڤیکاندا درێژدکەت ب ڤی رەنگی مرۆڤ زوو برسی نابیت، یا دویێ ژی رێکێ ل مژینا روونی دگریت.
• ئەنجامدانا راھێنان و وەرزشێ ب تایبەت ئەو وەرززشا کاردکەت لسەر بۆھژاندنا روونێ کرشی مینا رێڤەچوون، غاردان، دیسان شناو و راھێنانێن دی یێن زکی.
• دانانا خشتەیەکێ رۆژانە یێ کالۆرییان ھەروەکی د برگێن بەری نوکە دا مە دیارکری کا پێدڤییێن مرۆڤی رۆژانە بۆ کالۆرییان چەندە، لدووڤ وێ یەکێ تو دشێی خشتەکێ رۆژانە بۆ خوارنا خوە بدانی کو بشێی بڤی رەنگی بدروستی بزانی کا تە رۆژانە پتری شیانێن خوە خوارییە یان نە، دیسان ھەر لدووڤ ھەمان خشتە دێ شێی وەرزشا خوە رێکئێخی لدووڤ پێدڤییا خوە وەرزشی.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای