نڤیسەرەکێ ئیسرائیلی تایبەت بۆ وار میدیا: رێفراندۆم خالا ژێکجودابوونێ یە و پێنگاڤەکا مێژووییە بەرەڤ سەرخوەبوونێ

نڤیسەرەکێ ئیسرائیلی تایبەت بۆ وار میدیا: رێفراندۆم خالا ژێکجودابوونێ یە و پێنگاڤەکا مێژووییە بەرەڤ سەرخوەبوونێ

دیدار و و ەرگێران: بێوار داخاز

د دیدارەکا تایبەت یا مالپەرێ وار میدیا دا دگەل دکتۆر “ئایدی کوهین” کو نڤیسەر و ڤەکۆلەرەکێ ئیسرائیلی یە، هەروەها وانێبێژە ل زانکویا بار ئایلان و دامەزرێنەرێ رێکخراوا فورم کیدم یا مافێن مرۆڤی یە، بەرسڤا چەند پرسیاران ل سەر سەرخوەبوونا کوردستانێ و پەیوەندیێن کوردستانێ و ئیسرائیلێ و رەوشا کوردستانێ و رۆژهەلاتا ناڤین و گەلەک تەوەرێن دی ددەت:

1¬- ل ڤان داوییان ناڤێ ئایدی کوهین گەلەک د ناڤا میدیا یا کوردی و عەرەبی دا بەلاڤەبویە، ئەگەرێن ڤێ چەندا هە چنە؟

کوهین: عەرەبان دڤێت بەردەوام ئاگەهـ ژ میدیا یا ئیسرائیلێ هەبیت ژبەرکو دزانن میدیایا عەرەبی یا دوو رییە و دورە ژ راستیێ، لەوما پەنایێ دبەنە گوتارا بیانی ب تایبەت یا جوهییان، چونکە نێرینا ئیسرائیلییان ژبو وان یا گرنگە، هەلبەت میدیایا کوردی ژی ڤیانەکا ئالوگۆر د ناڤبەرا مە و وان دا هەیە، هەر وەسا کورد حەز دکەن گوهـ ل پەیڤەکا ڤیانێ ژ جوهییەکێ ئیسرائیلی ببن.

2– ریفراندوما سەرخووەنا کوردستانێ بویە مژارا هەری گەرم، ب دیتنا تە هاڤێتنا پێنگاڤا ئێکێ ژ لایێ کوردانڤە دێ بیت دەستپێکەک ژبو دامەزراندنا کیانەکێ سەربخوو ل ڤێ دەڤەرێ؟

کوهین: بێ گومان ئەڤ ریفراندوما مێژوویی ئێکەم پێنگاڤا هەری گرنگە ژبو کوردان و خالا ژێکجودابوونا رێکێ یە، پێنگاڤەکا مێژووییە و رێخوشکەرە بەرەڤ سەرخوەبوونێ، بەسە 400 سال د بێ دەولەت، لسەر هەمی کوردێن مافێ دەنگدانێ هەی پێوستە دەنگێ خوە ب “بەلێ” بدەن، “بەلێ” ژبۆ کوردستانەکێ ئازاد و سەربخوو، بەریا نهۆ ژی د گرتە ڤیدیویەکێ دا من ژ هەمی کوردان خاست دەنگێ خۆ ب “بەلێ” بدەن، “بەلێ” ژبۆ دەولەتا سەربخوە.

3– ل دویڤ ژێدەرێن مێژوویی و جوگرافی، گەلەک پەیوەندیێن خۆرت د ناڤبەرا ئیسرائیلێ و کوردستانێ دا هەنە، ئەگەر کوردستان توشی هێرشێن سەربازی ژلایێ وەلاتێن دەور و بەران بوو ئەڤجا چ تورکیا بیت یان ئیران بیت، تۆ وەک ئەکادمییەکێ ئیسرائیلی چ ژ وەلاتێ ئیسرائیلێ چاڤەرێدکەی ژبۆ کوردستانێ بکەت؟

کوهین: خودێ نەکەت ئەگەر کوردستان کوردستان توشی هێرشەکا دوژمنان بوو چ ژ لایێ تورکیا بیت یان ئیرانێ بیتت، من چ گومان نینن کو ئیسرائیل دێ هەمی شیانێن خۆ مەزێخیت و دێ بزاڤ و لڤینان ژپێخمەت بەرگریکرنێ ژ کوردستانێ کەت، ئەڤجا چ ب کارئینانا میکانیزم و تەکنیکێن سیاسی یانژی ئێخستنا فشارێ لسەر ویلایەتێن یەکگرتی یێن ئەمریکی یان لسەر وان وەلاتان بخۆ، ژبەرکو ئیسرائیلی دوستێن کوردانە و برایەتی دناڤبەرا هەردو لایان دا هە، بێ گومان وە بتنێ ناهێلین.

4– پتریا لێدوانێن بەرپسێن عیراقی، ئیرانی د توندن و ب زمانێ هەرەشێ بەرامبەر پرسا ریفراندومێ د ئاخڤن، جاران ژی دبێژن ئەگەر کورستان بو دەولەت واتا ئیسرائیلا دووێ یە ل دەڤەرێ، ئەگەرێن ڤێ چەندا هە چنە؟ بوچی تا ڤی رادەی ژ ئیسرائیلێ د ترسن؟ ما قونسلخانا ئیسرائیلێ ل پرانایا وەلاتێن عەرەبی نینە؟

کوهین: ئیزدیواجیا پیڤەران ل دەڤ عەرەبان هەیە، ب هەمی ئاشکرایڤە دشێم بێژمە تە کو گەلەک وەلاتێن عەرەبی پەوەندیێن نهێنی و ڤەشارتی دگەل ئسرائیلێ هەنە، گەلەک وەلاتێن عەرەبی ب نهێنیەکا مەزن سەردانا ئیسرائیلێ دکەن، بوچی بو عەرەبان دروستە و بو کوردان حەرامە و نابیت؟ بۆچی ئەگەر کوردەک دگەل ئیسرائیلیەکی ئاخفت خائینە، ئەگەر عەرەبەکی هەمان کار کر نابیتە خائین، ئەڤە دووریاتیە و ئیزدیواجیا پیڤەرانە، دڤێت هوون ڤان بابەتان ب چڤە وەنەگرن.

5– پشتی راگەهاندنا دەولەتا کوردستان، هەلویستێ ئیسرائیلێ بەرامبەر ڤێ دەولەتا تازە دێ ب چ ئاوایەکی بیت؟ ئایا ئیسرائیل دێ بنگەهەکێ سەربازی ل کوردستانێ دامەزرینیت؟

کوهین: بەری سێ سالان و بەری بریارا مێژوویی یا ریفراندومێ ئانکو ل سالا 2014 سەروک وەزیرێن ئیسرائیلێ گوت: “ئەم دێ پشتەڤانیا دامەزراندنا قەوارەکێ سەربەخو ئانکو دەولەتەکا کوردستانی یا سەربخۆ ل ڤێ دەڤەرێ کەین، بێ گومان ئەم دێ پشتەڤانێن ڤێ دەولەتێ بین، هەلبەت بەشێ بدووێ ژ پسیارێ کا ئایا ئیسرائیل دێ بنگەهەکێ سەربازی ل کوردستانێ دامەزرینیت، ئەز ب دوور نا بینیم چونکی گەلەک وەلاتان رێکەفتن سیاسی بۆ سەربازی دگەل هندەک وەلاتێن دی هەنە بۆ نموونە قەتەرێ داخازا ئینانا هێزێن تورکیا بو ناڤا ئاخا وەلاتێ خۆ کر نهۆ ژی هێزێن تورکی ل قەتەرێ نە، ئەڤە بابەتەکێ چاڤەرێکریە، لێ دڤێت سەرکردایەتییا کوردی رازیببیت یانژی ئەو بخۆ ڤێ داخازێ بکەن.

6– ئسرائیل شیا د ماوەکێ کورت دا ببیتە دەولەتەک خوەدی لەشکەرەکێ ب هێز، ئابورەکێ ب هێز ژ هەمی لایاڤە یا ئاڤەدانە، ئایا کوردستان دێ شێت هەڤشێوێ ئیسرائیلێ وان پێنگاڤان ب جهـ بینیت؟ هەر وەسا تە چ شیرەت هەنە ژ پێخمەت کوردستان ببیتە وەلاتەک خوەدی سەروەریا سەربازی و ئابوری؟

کوهین: بەلێ ئیسرائیل د ماوەکێ کورت دا شیا ببیتە هێزەکا جیهانی د هەمی بیاڤان دا سەربازی، ئابوری و تەکنولجی، هەر وەسا ئێک ژ گرنگترین فاکتەرێن ڤێ گەشەکرن و وەرارێ زانست، زانست، زانست. ل سەر کوردان پێویستە وەبەرهێنانا زانستی بکەن و گرنگیێ بدەنە تواناسازیێ، بابەتەکێ دی یێ زوور گرنگ، رێزگرتنا پێکهاتە و کەمینەیانە، پێوستە کوردستان ببیتە دەولەتەک لسەر بنیاتێن یاسایی ئاڤاببیت، دەولەتا علمانی و دیموکراتی بیت نەک دەولەتەکا توندرەو مینا هندەک وەلاتێن عەرەبی. هەر وەسا پێدڤییە دەولەتەک بیت مافێن هاولاتی تێدا د پاراستی بن نەک هاولاتی بێتە بێشیلکرن وەکی پرانیا وەلاتێن عەرەبان، ڤەکرنا دەرگەهێن باژارێن کوردستانێ ژبۆ وەبەرهەمهێننانا کومپانیێن بیانی، دیسا پێدڤیە لسەر هەمی کوردێن ژدەڤەی کوردستانێ و رەڤەندا کودی د ڤێ گەشەکرنێ دا د هاریکاربن، و لەشکەرەکێ بهێز و ب هەمی پێدڤیێن سەربازی ڤە بهێتە دامەزراندن.

7– هەلویستێ ویلایەتێن یەکگرتی یێن ئەمریکی نە یێ روون ئ ئاشکرا نینە، هوون چەوا هەلویستێ وان راڤە دکەن؟

کوهین: ویلایەتێن یەکگرتی ب دووریاتیا خۆ یا پێگوتیە، سەروک ترەمپ هندەک بەرژەوەندی دگەل عیراقێ هەنە، وی نەڤێت عیراقیان بێزاربکەت، وی هندەک گرێبەست و رێکەفتن دگەل بەرپسێن عیراقێ هەنە، لێ ل پشت پەردەیان تشتەکێ دییە، چونکی ئەو پشتەڤانێ دەولەتا کوردستانێ یە، ب دیتنا من نهۆ ئەو دەم هاتیە کو ئەمریکا و ئسرائیل پشتگیریا دامەزراندنا دەولەتا کوردستانێ بکەن و پشتی ریفراندومێ پێدڤیە ب ئاشکرایی پشتگیریا خۆ ژبۆ تەڤ جیهانێ تابگەهینن و دیاربکەن.

8– د پەیمانا سیڤەر باسێ چارەنڤیسێ گەلێ کورد هاتە کرن لێ ل رێکەفتنا لوزان داتا هاتن گوهارتن، ب دیتنا تە پشتی بورینا سەد سالان ژ ئێش و ئازاران تو دبێژی جڤاکێ نێڤدەولەتی پێشوازییا دەولەتا کوردستانێ بکەن؟

کوهین: مافێ چارەنڤیسێ مافەکێ رەوایێ هەمی گەلێن جیهانێ یە، مافێ هەر مروڤەکی یە بریارێ لسەر چارەنڤیسێ خۆ بدەت، ئەز نزانم بوچی وەلاتێن روژئاڤا پشتگیریا بریارا چارەنڤیسی بو فەلەستینیان دکەن لێ هەمان پشتگیریێ بو کوردان ناکەن، ئایا کورد نە مللەتە؟ ئەڤجا پێدڤییە سەر وەلاتێن جیهانی پشتگیریا دامەزراندنا دەولەتا کوردستانێ بکەن کا چەوا پشتگیریا دەولەتا فەلەستینێ دکەن، بو زانین ئەگەر فەلستین بو دەولەت دێ بیتە دەلەتەکا تیروریست و دێ تیرورێ ل دەڤەرێ چینیت، لێ دەولەتا کوردستانێ دێ بیتە ژێدەرێ ارامی و سەقماگێریێ ل ڤێ دەڤەرا وێران.

9– ئایا چ روویێن وەکهەڤ دناڤبەرا کوردستانێ و ئیسرائیلێ دا هەنە، ئەگەر هەبن چنە؟

کوهین: هندەک خالێن هەبەش دناڤبەرا ئیسرائیلێ و کوردستانێ دا هەنە، بو چەندین سالان گەلێ جوهی هاتە کوشتن و ئەشکەنجەدان، سەدام حوسێنی ژی کورد کوشتن و کێمیا لێ بارانکر، روو رەشی ب جیهانێ دەمێ خۆ بێدەنگکری، نازییان ئەم کوشتین، ئیسپانیان ئەم کوشتین، گەلێ کور و گەلێ جوهی گەلەک نەخۆشی و دەر ب دەری دیتینە، پتری ژ سەد هزرا کورد ل ئیسرایلێ هەنە، گەلەک حەز ژ وە دکەن بەلکو ئەم هەمی حەز ژ وە دکەین، لێ ئەو ژ خوینا وەنە ل هیڤیا دامەزراندنا دەولەتا کوردستانێ نە دا ب ڤەگەرنە وەلاتێ باب و باپیران.

10– د ماوێ بوریدا کوردستان توشی شەرەکێ دژوارێ سەپاندی یێ رێکخراوا تیروریستی یا داعشێ بوو، هێزێن پێشمەرگێ قەهرەمان ب پشتەڤانییا هەڤپەیمانا نێڤدەولەتی شیان سەرکەفتنین هەری مەزن ل سەر ڤان تیروریستان توماربکەن ئەڤ رێکخراوا توندرەو یا کو گەلەک لەشکەرێن وەلاتێن عەرەبی خو ل بەر نە گرتن و شکەستن، تو چەوا پێشمەرگەی د هەلسەنگینی؟ شیرەتێن وە چنە ژبۆ پتر وەرارکرنا ڤێ هێزێ؟

کوهین: دەستپێکێ سلاڤەکا ئیسرایلی ژبۆ ڤان قەهرەمانان، سلاڤەک ژبۆ ڤان پێشمەرگێن گیانێ خۆ یێ پیروز قوربانی ڤێ دوزێ کری، خۆ کریە قوربان دا کو عیراق و هەمی دەڤەر ژ بن زورداریا ڤان داعشێن پیس، بێ گومان پێشمەرگەه قەهرەمانن، مێرخاسن، لێ پێدڤیە پتر بێنە چاڤدان و ب چەکێ پێشکەفتی بێتە پر چەککرن و هەمی پێدڤیێن سەربازی ژبۆ وان بهێنە دابینکرن، هەر وەسا هژمارەکا فروکڤانا ژبۆ راهێنان ل وەلاتێن جیهانێ بهێنە شاندن، ئەڤە هەمی پشتی راگەهاندنا دەولەتا کوردستانی.

11– تو وەک ڤەکولەک و ئەکادمییەک سیاسەتا سەرکردایەتیا کوردی د سیاسەتا ناڤخویی و هەرێمی و جیهانی د کاروانێ بدەستخستنا مافێن مللەتێ کورد چەوا دبینی؟

کوهین: ب راستی من نەڤێت دەستوەردانی کاروبار و سیاسەتا کوردان ببم، لێ من باوەریەکا تمام ب سیاسەتا جەنابێ سەروک مەسعود بارزانی و سەرکردایەتیا کوردی هەیە، ئەز ژ ڤێرێ سلاڤ و رێزان ژبۆ سەروک مەسعود بارزانی فرێدکەم.

12- ل دور رێژ و هژمارا کوردێن ل ئسرائیلێ د ئاکنجی، تە پێزانین لسەر وان و مێژوویا وان هەنە، هەر وەسا هەلویستێ وان ل دور ریفراندوما سەرخوبوونا کوردستانێ چییە؟

کوهین: بێ گومان ب دەهان هزار کورد یان سەد هزار کورد ل ئیسرائیلێ یێن هەی، باپیر، کور و نەڤی هەمی ب کوردی د ئاخڤن و داب و نەریتێن وان یێن کوردانە، من بخۆ چەندێن هەڤالێن کورد هەنە، گەلەک حەز ژ وەلاتێ خۆ دکەن، ەوان دوو وەلات هەنە کوردستان و ئیسرائیل، هەر وەسا گەلەک ژ وان سامان ل کوردستانێ یێ هەی، مافێ وانە ب ڤەگەرن و داخازا سامانێ خۆ بکەن ئەو سامانێ ژ لایێ رژێما عیراقێ ژ وان هاتیە ستاندن.

13- بەریا نها د تورێن جڤاکی دا تە پەیامەک ئاراستەی گەکێ کوردستانێ کر و تە تێدا داخاز ژ وان کر د ریفراندومێ دا ب بەلێ دەنگێ خۆ بدەن، هەر وەسا تە پەیڤەک د کەرنەڤالێ پشتگیرییا ریفراندومێ ئەوێ ل ئەلمانی د هەیڤا تەباخا بوری دا خاند، پەیاما تە یا نهۆ ژبۆ گەلێ کوردستانێ چییە؟ و پەیڤا تە ژبۆ ئەوێن دژی ریفراندومێ چیە؟

کوهین: بەلێ بەریا نهۆ من گەلەک جارا پەیام ژبۆ کوردان هەبووینە، نهۆ ژی من دوو پەیامێن هەی، یا ئێکێ: من دڤێت بێژمە کوردان دەنگێ خۆ ژبۆ دەولەتا کوردستانێ بدەن، یا دووێ: داخازێ ژ هەمی کوردان دکەن خۆ بکەنە ئێک و نەهێلن دوژمن فتنێ بێخیتە دناڤبەرا وە دا، چونکی هوون یێن دناڤبەرا فتنا ئیران، رژیما بەشار ئەسەد و یا تورکیا دا دژین، ببن ئێک، ببن ئێک، ببن ئێک.

14- ئایا ئەم دێ ئایدن کوهین ل دەمەک نێزیک ل کوردستانێ بینین؟

کوهین: ئەڤ چەندە نەک تەنێ شانازییە بومن بەلکو خەونەکە من دڤێت بجهـ بهێت، بێ گومان ئەگەر داخزیەکا فەرمی ژ لایەنێن دەستهەلاتدار ژبۆمن هات دێ ب خوشحالیڤە رازیبم.

15- پەیڤا تە یا داویێ چییە؟

کوهین: پەیڤا من یا داویێ گەلی کوردان ببن ئێک و دەنگێ خۆ ژبۆ دەولەتا کوردستانێ بدەن، لسەر رێبازا خۆ بەردەوامبن، و سەرخووەبوونا خۆ رابگەهینن و نە ترسن خودێ چاڤدێریا وە بکەت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.