ل دووماهییا سالا 2013ێ، ناڤێن 51 ملیۆن ئاواره‌یان د جیهانێ دا هاتینه‌ تۆماركرن

ل دووماهییا سالا 2013ێ، ناڤێن 51 ملیۆن ئاواره‌یان د جیهانێ دا هاتینه‌ تۆماركرن

Capture

وار – دهۆک :

به‌رده‌وام برساتی و تێناتی گه‌فان‌ ل جیهانێ ب گشتی و ڕۆژهه‌لاتا ناڤین و باكۆرێ ئه‌فریقا ب تایبه‌تی د‌كه‌ن. ئه‌ڤه‌ ل گۆره‌ى ڕاپۆرتا ده‌ستپێشخه‌رییا (ئامانجێن گه‌شه‌پێدانا هزاره‌) كو نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى 14 سالان به‌رى نوكه‌ دانایه‌. پێخه‌مه‌تى نه‌هێلانا هه‌ژاری و برساتی و نه‌خوه‌شییان و نه‌خوانده‌واری و جوداكارییا ره‌گه‌زی ل دژی ژنێ.
ڕاپۆرته‌كیا نوو یا ڤێ ده‌ستپێشخه‌ریێ دنڤیسیت: د سالا 1990ێ دا، 50%ێ یا گه‌لیێن جیهانێ د جهێن پێشكه‌ڤتى دا، ب كێمتر ژ 1.25 دۆلارى د رۆژه‌كێ دا دژیان.
لێ ب هاتنه‌ پێشڤه‌یا سالا 2010ێ ئه‌ڤ رێژه‌یه‌ كێم بوویه‌ بۆ 22%ێ و هه‌ژمارا وى خه‌لكى ژى بوویه‌ 700 ملیۆن كه‌س.
ئه‌ڤ ده‌سپێشخه‌رییه‌ ژ سالا 1995ێ وه‌ره‌ هه‌تا ئه‌ڤرۆكه‌، شیایه‌ 22 ملیۆن كه‌سان ژ نه‌خوه‌شییا پیش و مه‌لاریایێ رزگار بكه‌ت.
د ناڤبه‌را سالێن 1990ێ و 2012ێ دا، 2.3 ملیار كه‌س شیاینه‌ بگه‌هنه‌ ب ئاڤا پاقژ بۆ ڤه‌خوارنێ. ل وه‌لاتێن پێشكه‌ڤتى ژى جوداهى كرن د ناڤبه‌را ره‌گه‌زێن نێر و مێ دا به‌ره‌ڤ ژناڤچوونێ چوویه‌.
د گه‌ل ڤێ ئێكێ ژى دا، وێ ده‌ستپێشخه‌ریێ شكه‌ستن ئینایه‌ د وێ ئێكێ دا كو رێگربیت ژناڤچوونا ملیۆنان هیكتارێن دارستانێ. ئه‌ڤه‌ زێده‌بارى وێ ئێكێ كو شكه‌ستن ئیناى د پاراستنا وان ته‌رش و كه‌والان دا كو گه‌فێن ژناڤچوونێ ل سه‌رن.
رێژه‌یا به‌دخۆراكیێ ژى، د ناڤبه‌را سالێن 1990- 1992ێ دا ژ 24%ێ یا روونشتڤانێن جیهانێ هاته‌ خوارێ بۆ 14%ێ د ناڤبه‌را سالێن 2011-2013ێ دا. ئانكو ئه‌و هه‌ژماره‌ بوویه‌ 173 ملیۆن كه‌س د جیهانێ دا.
د گه‌ل ڤێ ئێكێ ژى دا، برساتی هێشتا وه‌ك گه‌فه‌كا مه‌زن د جیهانێ دا مایه‌. ناهێته‌ زانین ئه‌رێ ئایا د سالا 2015ێ دا رێژه‌ و رادده‌یا برساتیێ دێ گه‌هیته‌ كیڤه‌. د سالا 2013ێ دا رێژه‌یا ئاواره‌یان رۆژانه‌ 32 هزار كه‌سان زێده‌ كرییه‌، ئه‌ڤه‌ ژى ژبه‌ر ئه‌و شه‌ڕ و نه‌خوه‌شیێن هنده‌ك ناوچه‌یێن جیهانێ ڤه‌گرتین.
سووریا بوویه‌ ئێكه‌م ژێده‌رێ هنارتنا ئاواره‌یان د جیهانێ دا، د دووماهییا سالا 2013ێ دا، ناڤێن 51 ملیۆن ئاواره‌یان د جیهانێ دا هاتینه‌ تۆماركرن، كو ژبه‌ر شه‌ڕ و مالوێرانی و قڕكرنێ، وه‌لاتێن خوه‌ بجهـ هێلاینه‌. ژ ڤێ هه‌ژمارا ئاواره‌یان‌ 5 ملیۆن فه‌له‌ستینینه‌ و لده‌ف ڕیكخراوا (ئۆنروا) یا سه‌ر ب نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى ڤه‌ هاتینه‌ تۆماركرن.
ئێك ژ كێشه‌یێن مه‌زن و ئالۆزێن جیهانێ، تێناتی و كێمیا ئاڤێیه‌ د ڤێ ناوچه‌یێ دا. ل گۆره‌ى وێ ده‌ستپێشخه‌رییا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى، ئه‌ڤه‌ كێشه‌یه‌ ژبه‌ر لێكگۆهارتنا كه‌ش و هه‌واى و شكه‌ستن ئینانێ ل لێپرسینا بكارئینه‌رێن ئاڤێ سه‌رهلدایه‌.
گراڤا مالتا شیایه‌ ژ روویێ دامه‌زراندنا پرۆژه‌یێ شرینكرنا ئاڤێ ڤه‌، ب سه‌ر كێشه‌یا كێم ئاڤیێ دا سه‌ربكه‌ڤیت، هه‌ر چه‌نده‌ روونشتنڤانێن ڤێ ناوچه‌یێ گه‌له‌كن، هه‌ر ژبه‌ر ڤێ ئێكێیه‌ ژى كو بانكا نێڤده‌وله‌تی د چارچۆڤه‌یێ به‌رنامه‌یه‌كێ تایبه‌ت دا بۆ رۆژهه‌لاتا ناڤین و باكۆری ئه‌فریقا، كۆنگره‌یه‌ك ل مالتایێ گرێدا. نوونه‌رێن (مه‌غریب، لیبیا، لوبنان، یه‌مه‌ن، فه‌له‌ستین) د وى كۆنگره‌ى دا كۆمبوون و بڕیاردا به‌رى دووماهى هاتنا سالا 2014ێ ده‌ستبكه‌ن ب هاریكاریكرنێ د گه‌ل مالتا دا بۆ چاره‌سه‌ركرنا گرفا تێناتیێ.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای