لویسێ چاردێ و په‌رله‌مانێن پشتى سه‌‌ددامى

ته‌حسین ناڤشكى

ده‌مێ لویسێ چاردێ ل فه‌ره‌نسایێ گۆتى: ((ئه‌ز ده‌وله‌تم)) وى باوه‌رنه‌دكر كو رۆژه‌كێ فیلۆسۆف و بلیمه‌ته‌كى وه‌ك ((مۆنتیسیگیۆیى)) دێ هێت، هه‌رسێ پێبكێن سیسته‌مێ حوكمرانیێ (تشریعى- ته‌نفیزى – قه‌زائى) د سیسته‌مێ هه‌ڤچه‌رخێ حوكمرانیێ دا، ل ژێر تیرۆژكێن هزرێن فیلۆسۆفێ بریتانى ((جان لۆك)) دیار كه‌ت كو ئێدى بۆ (لۆیسى) و چو كه‌سان د جیهانا ده‌مۆكراسى دا ده‌ست نادت كو ئه‌و هه‌رتم ده‌وله‌تبن. واته‌ ((مۆتسیگیۆیى)) درووشمێ شاه لویسى ب دورستى به‌ره‌ڤاژكر و دیار كر كو ((خه‌لك ده‌وله‌ته‌)) و هه‌ر كه‌س تنێ ئه‌ندامه‌كه‌ ژ وێ ده‌وله‌تێ و ماف و ئه‌ركێن وى ب وه‌كهه‌ڤى بهێن پاراستن. پشتى پتر ژ 250 سالان ((مۆنتیسگیویى)) فه‌ره‌نسى ئه‌ڤ فلیێ مرۆڤایه‌تى كرى و خه‌لكه‌كى بۆ خوه‌ مفا ب رێژه‌ ژێ وه‌رگرتى، لێ هێشتا گۆتنا لویسێ چاردێ ل پرانیا وه‌لاتێن رۆژهه‌لاتا ناڤین ده‌ستهه‌لاته‌، بیرا گه‌له‌كا ژ مه‌ ل درووشمێ ده‌وله‌تا سه‌ددامى دهێت كو ل سه‌ر ده‌زگه‌هێن فه‌رمى ب فۆنته‌ك دیار نڤیسیبوو: ((ده‌مێ سه‌دامى گۆت ئانكۆ ئیراقێ گۆت)). پشتى كه‌تنا په‌یكه‌رێ سه‌ددامى بهتر ژ 14 سالان، لێ هێشتا ل ئیراقێ كه‌سه‌ك یان گرۆپه‌ك ده‌ستهه‌لاتن‌، لێ ب ره‌نگه‌كى دى گۆتنا لسه‌رى مه‌ دیار كرى دهێته‌ په‌یره‌وكرن و دوماهیێ هه‌ر ئه‌وه‌ یا حزبا سه‌ركێش دبیژت. واته‌ په‌رله‌مانتۆ لسه‌ر پشكێن به‌هرێن حزبان دهێن هه‌لبژارتن و ل دووڤ سیسته‌مێ هه‌لبژارتنان كو به‌ریا هینگێ بریار لسه‌ر دهێت دانێ. پرانیا حزبان ژى وان ئه‌ندامێن خوه‌ دهه‌لبژێرن ئه‌وێن تنێ دزانن په‌سن و ستایشا وان حزبان بكن و ببنه‌ به‌ر په‌رێن ئاسمانان، وه‌ك ئاغایێن به‌رێ ئه‌وێ جاره‌كێ ژى بژیت بۆچى ئه‌زبه‌نى؟ ئه‌وى گویزا مزگه‌فتێ بڕى ب چو ره‌نگان بۆ په‌رله‌مانى ناهێت هه‌لبژارتن. هه‌لبه‌ت هه‌رێما كوردستانێ ژى پارچه‌ یه‌كه‌ ژ ڤێ (مه‌نزۆما) گشتى ل ئیراقا پشتى دكتاتۆرى كو چو ئه‌ندامان مافێ ئاخاڤتنێ د په‌رله‌مانى دا نینه،‌ هه‌كه‌ ده‌ربرینێ ژ سیاسه‌تا حزبا وى نه‌كه‌ت، باشبت خرابت وى باوه‌رى پێ هه‌بت پێ نه‌بت، دڤێت ئه‌و وێ بێژت یا حزبا وى فه‌رمان كرى، هه‌كه‌ نه‌ ئه‌و دێ تووشبت. ئه‌ز د چوارچۆڤه‌یێ ڤێ نێرینێ دا دبێژم ماده‌م ئه‌ندام په‌رله‌مانێن مه‌ تنێ ئۆرگانێن حزبێن خوه‌نه‌ و تنێ رۆبۆتن د ده‌ستێن سه‌ركرداتیێن حزبان دا، ئه‌ڤا دو سالان‌ دهێته‌ كرن پشتى په‌ڕله‌مان هه‌ر ب شه‌ڕنیخا حزبێن هه‌رێمێ هاتى ژ كارئێخستن تنێ ده‌م بۆهراندن و خاپاندنا خه‌لكه‌كیه‌. واته‌ په‌رله‌مان هه‌بت نه‌بت ب چو ناچت، تنێ هه‌لامه‌ته‌ دا كو بۆ خۆیانى و بیانیان دیاربكن كو ئه‌م ژى وه‌لاته‌ك دیمۆكراسینه‌. لێ خه‌لكێ بیانى ژ مه‌ باشتر ئه‌ڤێ دزانت؛‌ هه‌كه‌ دا رۆژه‌كێ ژ رۆژان داخوازیا كارا كرنا په‌رله‌مانى ژ مه‌ كه‌ن و هه‌كه‌ كارا نه‌كربایه‌ ژى دا ب فه‌رمان كارا كن، لێ نها تنێ (داعش) بۆ وان گرنگه‌، هندى ناكۆیێن هه‌رێمێ كارتێكرنێ ل به‌ره‌یێ دژى (داعشێ) نه‌كن بۆ وان تشته‌ك نۆرماله‌ حزبێن هه‌رێمێ پیكبهێن یان پێكنه‌هێن؛ هه‌كه‌ وسا نه‌با ئه‌ڤه‌ سه‌رێ دوسالانه‌ په‌رله‌مانێ هه‌رێما كوردستانێ ژكارئێخستى، نها ئه‌مریكا و رۆژئاڤا پێنگاڤه‌ك وه‌ها هاڤێژتبى، به‌ره‌ڤاژ هه‌مى یێ دبێژن كرنا ریفراندۆمێ وه‌ك مافه‌كێ ره‌وایێ ملله‌تێ كورد ل هه‌رێمێ دێ به‌رژه‌وه‌ندیێن وان و هه‌رێمێ تێكده‌ت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.