كاریگه‌رییا راگه‌هاندنێ لسه‌ر ئاساییشا كوردستانێ‌

 

فارس عیسا خێله‌خی :

راگه‌هاندن… ئیرۆ د هه‌موو بوارێن ژیارێدا “سیاسی، ئابووری، جڤاكی، له‌شكری و …هتد” بوویه‌ چه‌كه‌كێ‌ كاریگه‌ر و سه‌ره‌كی، نه‌ چونكه‌ دیارده‌یه‌كا تازه‌یه‌ د مێژوویا مرۆڤایه‌تیێدا، ژبه‌ر كو خوه‌ ب رێك و ئامرازێن تازه‌ و كاریگه‌ر وه‌رپێچایه‌، ژبه‌ر گرنگی و كاریگه‌رییا وێ‌؛ ب ده‌ستهه‌لاتا چوارێ‌ دهێته‌ رێزبه‌ندكرن، نه‌خاسمه‌ د ڤی سه‌رده‌مێ‌ جیهانگیریێدا، مینا پیڤه‌ره‌كێ‌ “ئێكلاكه‌ر” بۆ سه‌ركه‌ڤتنێ‌ یان شكه‌ستنێ‌ دهێته‌ هه‌ژمارتن، ژبه‌ر هندێ‌ ئه‌ڤ ده‌ستهه‌لاته‌ ب هه‌موو پشكێن وێڤه‌ “بینین، بهیستن، خوێندن” ژ كاراترین و گرنگترین ئامرازێن گوهۆرینا به‌ها، پیڤاژۆ، شێوازێ‌ ژیارێ‌، بنه‌جهكرنا ڕه‌فتارێن ئه‌رینێ‌، ڕاستڤه‌كرنا هزرێن نه‌رێنێ‌ لناڤ هه‌ر جڤاكه‌كێ‌ دهێته‌ هه‌ژمارتن، كاریگه‌رییا وان د كاودانێن ناكۆكی و شه‌راندا، بله‌ز و ئاشكراتر هه‌ست پێ‌ دهێته‌كرن، ژبه‌ر هندێ‌ زانا و شاره‌زایێن بوارێ‌ سیاسه‌تا راگه‌هاندنێ‌، شه‌ران وه‌ك تێگه‌هـ دابه‌ش دكه‌ن لسه‌ر دو جۆران: “شه‌ڕێ‌ لسه‌ر له‌شی” كو ب شه‌رێ‌ چه‌كی دهێته‌ بناڤكرن، هه‌روه‌سا “شه‌رێ‌ لسه‌ر هزرێ‌” كو ب “شه‌رێ‌ راگه‌هاندنێ‌” یان “شه‌رێ‌ لسه‌ر مه‌ژییان” پێناسه‌ دكه‌ن، ب من؛ جورێ‌ لسه‌ر هزرێ‌ كاریگه‌ر و ترسناكتره‌، چونكه‌ شه‌رێ‌ لسه‌ر هزرێ‌ به‌ری شه‌رێ‌ لسه‌ر له‌شی دهێته‌ ده‌ستپێكرن، هه‌ر وه‌كو والییه‌كێ‌ خۆڕاسانێ‌ دبیژیت” شه‌ر… ده‌ستپێكا وێ‌ ئاخڤتنن”، ژبه‌ر هندێ‌ یه‌كه‌م پێنگاڤ وه‌ك نیازپاكی دناڤبه‌را هه‌ر لایه‌نه‌كێ‌ ناكۆكدا ب مه‌به‌ستا چاره‌سه‌رییان، داخوازا راوه‌ستاندنا شه‌رێ‌ راگه‌هاندنێ‌ دهێته‌كرن، یاكو ئه‌م دشێین ب “شه‌رێ‌ ده‌روونی” بناڤ بكه‌ین، چونكه‌ لسه‌ر سایكۆلۆژییا مرۆڤی دله‌یزیت و مرۆڤی به‌رب ره‌فتاره‌كا باش یان خراب، به‌رب سه‌ركه‌ڤتنی یان هه‌لوه‌شاندنێ‌ دبه‌ت.
هه‌لبه‌ت پشتی سه‌رهلدانا سالا 1991ێ‌، سه‌كته‌رێ‌ راگه‌هاندنێ‌ (حزبی یان خوه‌سه‌ر) ل باشۆرێ‌ كوردستانێ‌ ب شێوه‌یێ‌ قۆناغی وه‌كو هه‌موو سه‌كته‌رێن دن گه‌شه‌كرییه‌، نه‌ بتنێ‌ كاریگه‌ری لسه‌ر ئاراسته‌یا سیاسی، به‌لكو لسه‌ر شێوازێ‌ بیركرنا وه‌لاتییان ژی هه‌بوویه‌، جاران خزمه‌تا به‌رژه‌وه‌ندیێن بلندێن نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی كرییه‌، جاران ژی هێلێن سۆر به‌زاندینه‌ و ل شوونا ده‌رمان بیت، ده‌رد بوویه‌، وه‌لاتی مژوولی بابه‌تێن لاوه‌كی كرینه‌ و بابه‌تێن گرێدایی ستراتیژییه‌ت و ئاساییشا نه‌ته‌وه‌یی ڕۆبه‌روویی ترسێ‌ كرینه‌، ئه‌ڤه‌ ژی ب مه‌به‌ست بیت، هه‌روه‌كو كه‌له‌ك جاران هنده‌ك ژ راگه‌هاندنا كوردستانێ‌ ب ئامرازێن ده‌ره‌كی هاتینه‌ تۆمه‌تباركرن، یان ژی بێ‌ مه‌به‌ست بیت، ژ ئه‌نجامێ‌ وێ‌ ئازادییا به‌ره‌ڵایی و هه‌ڤركییا نه‌ڕه‌وا و ئارمانجكرنا یه‌كتر و حه‌زا خوه‌نیشاندان و كونترۆلا گۆره‌پانا سیاسی بوویه‌ ژ لایێ‌ ئالییه‌كێ‌ ب رێكا سازییه‌كا راگه‌هاندنێ‌، ئه‌ڤه‌ وێ‌ راستیێ‌ پشتڕاست دكه‌ت، كو راگه‌هاندن ئه‌گه‌ر ئارمانجا وێ‌ ئاڤاكرن بیت، ئه‌ركێ‌ وێ‌ ئاسانه‌، و ئه‌گه‌ر ڕۆخان ژی بیت، ئه‌ركێ‌ وێ‌ ئاسانتره‌، هه‌ر وه‌كو “هێتلـه‌ر”ی گۆتی” راگه‌هاندنه‌كا بێ‌ وژدان بده‌نه‌ من،….. دێ‌ ملله‌ته‌كێ‌ بێ‌ وژدان ده‌مه‌ هه‌وه‌”، واته‌ چه‌كه‌كێ‌ دو سه‌ره‌، مینا مینشارێ‌، ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ ل شوونا مفایی، زیان به‌خش بیت.
پشتی هه‌یڤا حوزه‌یرانێ‌ و راگه‌هاندنا “خیلافه‌تا ده‌وله‌تا داعش”ێ‌، پترییا سازیێن هه‌رێمێ‌ پێدڤی ب هه‌لسه‌نگاندنێنه‌، چونكه‌ هه‌ر ئێكێ‌ وه‌ك پێدڤی نه‌شیایه‌ ئه‌ركێ‌ خوه‌ بجهبكه‌ت و كوردستانێ‌ ژ په‌لامار و داگیركه‌رییا داعشێ‌ بپارێزن، دده‌مه‌كێدا هه‌رێمێ‌ پێنگاڤێن به‌رب سه‌رخه‌بوونێ‌ دبرن، یه‌كه‌م جاربوو هه‌موو سنۆرێ‌ كوردستانێ‌ ئازاد ببیت و حوكمه‌تا به‌غدایێ‌ نێزیكی مرنێ‌ و بێ‌ پشته‌ڤانێ‌ ناڤخوه‌یی و ده‌ره‌كی ژی بمینیت، سه‌ره‌رایی ئه‌و نهامه‌تییا ب ده‌ستێن داعش ب سه‌رێ‌ كوردستانییان هاتین، تاكو نۆكه‌ ژی ڕۆبه‌ره‌كێ‌ به‌رفره‌هێ‌ كوردستانێ‌ دده‌ستێن داعشدایه‌ و رۆژانه‌ پێشمه‌رگه‌ یێ‌ قۆربانیێن ئازادكرنا وان دده‌ن، گه‌له‌ك هه‌له‌ و لاوازییا سازیێن هه‌رێمێ‌ به‌رچاڤبوون، ژ وان ژی یێن راگه‌هاندنا كوردستانێ‌، ژبه‌ر كو نه‌شیایه‌ ب شێوه‌یه‌كێ‌ پرۆفیشنالی، ئه‌ركێ‌ خوه‌ جێبه‌جێ‌ بكه‌ت و به‌رامبه‌ر راگه‌هاندنا داعشێ‌ ڕابوه‌ستیت و شه‌رێ‌ وێ‌ یێ‌ سایكۆلۆژی بله‌ز تێك بشكێنت، رێكێ‌ ل رۆخانا وره‌یا پێشمه‌رگه‌ی و خه‌لكێ‌ بگریت، چونكه‌ داعشێ‌ ب شه‌رێ‌ سایكۆلۆژی و بێى‌ شه‌رێ‌ بكارئینانا چه‌كی، پترییا وان ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ‌ داگیركرن، ئه‌ڤه‌ ژی جهێ‌ داخێیه‌ شاره‌زایا داعش و لاوازییـا سازیێن مه‌ دیاردكه‌ت، هه‌ر وه‌كو شاره‌زایێ‌ ستراتیژییه‌تا چینی (سه‌ن تزۆ) به‌ری 2500 سالان دوپاتكری” چه‌ماندنا دژمنی بێ‌ شه‌ر… كۆپیتكا شاره‌زایێیه‌”.
ژ لایه‌كێ‌ دن و بێى‌ مه‌به‌ست، زۆربه‌ی كه‌نالێن راگه‌هاندنێ‌ ب تایبه‌تى یێن تێله‌فزیونی، خزمه‌تا داعش دكرن، ده‌مێ‌ ژناڤ چه‌په‌ر و سه‌نگه‌رێن پێشمه‌رگه‌ی ریپۆرتاژ پێشكێش دكرن و هه‌موو هێزا پێشمه‌رگه‌ى ب ئاسانی و ئه‌رزانی نیشا داعشێ ددان، ب مه‌به‌ست ژ لایه‌كێ‌ دیتر، هنده‌ك كه‌نالێن دن شكه‌ستنا به‌ره‌یه‌كێ‌ شه‌ری ب ده‌رفه‌ت دزانین، هێرش و فشارێ‌ لسه‌ر لایه‌نه‌كێ‌ سیاسی بكه‌ن و ئه‌و بابه‌ت كربوو ئالاڤێ‌ رۆژێ‌ و فشار لسه‌ر پێشمه‌رگه‌ى دچه‌په‌راندا زێده‌تركرن ب مه‌به‌ستا تۆله‌سه‌ندنێ‌ ژ وی لایه‌نی، هوسا زێده‌تر خزمه‌تا داعش هاته‌كرن و ئێدی ل هه‌موو باشۆر و رۆژئاڤایێ‌ كوردستانێ‌ ژی هێرشی ناوچه‌یێن كوردان كرن، واته‌ رۆلێ‌ راگه‌هاندنێ‌ ژ رۆلێ‌ له‌شكری كێمترنینه‌، دشێت هێزا خۆراگریێ‌ و رۆخانێ‌ ژی بیت، هه‌ر وه‌كو سه‌رۆكێ‌ به‌رێ‌ یێ‌ ئه‌مریكا “رۆنالد ریغان”راگه‌هاندی “ئه‌م دشه‌رێ‌ ڤێتنامێدا سه‌رنه‌كه‌ڤتین، چونكه‌ مه‌ گرنگی ب رۆلێ‌ راگه‌هاندنێ‌ نه‌دا”، ئانكو ژ گۆتنا وی دیاردبیت سه‌ره‌رایی هێزا مه‌زنا ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر هێزا لاوازا فێتنامیان، لێ‌ ژبه‌ر كو ئه‌مریكیان دگه‌ل هێزا له‌شكری، هێزا راگه‌هاندنێ‌ بكارنه‌ئینا، نه‌شیا هزرا خه‌لكێ‌ ڤێتنامێ‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندییا خوه‌ بگوهۆریت و ئه‌ڤه‌ گرنگه‌، چونكه‌ كونترۆلكرنا مه‌ژیێ‌ خه‌لكێ‌ و هـه‌ستا وان، واته‌ كونترۆلكرنا ره‌فتار و كریار و كوشتنا ئیراده‌یا وان.
ئه‌م ب ئومێدین هه‌موو سازیێن هه‌رێمێ‌ بهێنه‌ هه‌له‌سه‌نگاندن و بهێزببن و ئێدی چاره‌نڤیسێ‌ كوردستانێ‌ و ئاساییشا وێ‌، بازنه‌یه‌كێ‌ سۆر بیت و نه‌بیت ئالاڤێ‌ مه‌به‌سته‌كا به‌رته‌نگا هه‌ر لایه‌نه‌كى، راگه‌هاندنا كوردستانێ‌ ب مه‌به‌ست و بێى‌ مه‌به‌ست ته‌نها د خانه‌یا خزمه‌تا به‌رژه‌وه‌ندیێن كوردستانێ‌ و ئاساییشا وێ‌ یا نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانیدا بیت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای