قانوونا به‌رهنگاربوونا توندوتیژییا خێزانى ژده‌رڤه‌ى باژاڕان وه‌كو پێدڤى نه‌هاتییه‌ ناساندن

قانوونا به‌رهنگاربوونا توندوتیژییا خێزانى ژده‌رڤه‌ى باژاڕان وه‌كو پێدڤى نه‌هاتییه‌ ناساندن

Capture

وار – دهۆک :

رێكخراوێن جڤاكێ مەدەنی وه‌سا دبینن كو وان سەركەڤتنه‌كا باش بده‌ست ڤه‌ئینایه‌، ده‌ما كو سێ سالان به‌رى نوكه‌ وان پەرلەمانێ كوردستانێ نه‌چاركرى، قانوونا بەرهنگاربوونا توندوتیژییا خێزانێ دەربكه‌ت كو ئێك ژ خالێن وێ؛ سنه‌تكرنا كچان ب تمامى قەدەغە دكه‌ت. لێ نوكه‌ داخوازا راستڤه‌كرنا وێ قانوونێ دكه‌ن، ژبه‌ركو ئه‌و قانوونه‌ نه‌شیا نه‌ریتێ سنه‌تكرنا مێیینه‌ بنبڕبكه‌ت.
تارا عەلی، پارێزەر ل رێكخراوا هاریكارییا قانوونییا ژنان، وه‌سا دبینیت كو ئه‌و قانوونه‌ وه‌كو پێدڤى نه‌هاتییه‌ ناساندن ژده‌رڤه‌ى باژاڕان و ب گرنگی دزانیت‌ كار لسەر بهێته‌كرن و خەلك ب وێ قانوونێ بهێته‌ ئاشناكرن، ژبه‌ركو ئه‌و دبێژیت: ”پەرلەمانى ئه‌و قانوونه‌ ده‌ركرییه‌ و هه‌موو تشته‌ك ب رۆنى تێدا راگه‌هاندییه‌، نوكه‌ ژى دڤێت بزاڤه‌ك بهێته‌كرن كو ل هه‌موو جهان برگه‌ و مادده‌یێن ڤێ قانوونێ بۆ خه‌لكى بهێنه‌ رۆنكرن”.
ئەڤ پارێزەرا رێكخراوا هاریكارییا ژنان، دبێژیت: ”مه‌ ترس ژ وێ ئێكێ هه‌یه‌ كو سنه‌تكرنا مێیینه‌ بگه‌هیته‌ ئاستێ جاران”.
قانوونا هه‌ژمارە 8 یا سالا 2011ێ كو ب ”قانوونا بەرهنگاربوونا توندوتیژییا خێزانی” ل هەرێما كوردستان دهێته‌ نیاسین، دبێژیت؛ هەر كەسه‌كێ بهێته‌ تۆمەتباركرن ب پێشێلكرنا ئێك ژ برگێن ڤێ قانوونێ، دێ هێته‌ سزادان. ئه‌ڤ قانوونه‌ بۆ بەرهنگاربوونا توندوتیژیێیە ب گشتی، لێ ماددەیێ شەشێ یێ ڤێ قانوونێ تایبەتە ب سزایێ سنه‌تكرنا مێیینە كو ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ به‌ربه‌لاڤه‌.
ئەو ماددەیا وێ قانوونی ژ 4 خالان پێكهاتییه‌ و ته‌كه‌زیێ لسەر سزادانا سەرپێچیكارى ب زیندانكرن و سزایێ دراڤى دكه‌ت، سزا بۆ ئەو كەسێ هانا سنه‌تكرنێ دده‌ت، ژ ئێك ملیۆن دینارى دەستپێدكه‌ت هه‌تا پێنج ملیۆن دیناران. هەروەسا ئەو كەس ژى كو مێیینەیێ سنه‌ت دكه‌ت یان پشكداریێ د ڤێ تاوانێ دا دكه‌ت، سزایێ زیندانیكرنێ ژێ دگریت كو ل 6 مه‌هان كێمتر نینه‌ و ژ 2 سالان زێده‌تر نینه‌. ئه‌ڤه‌ ژبلى سزادانا دراڤى كو ژ 2 ملیۆن دیناران كێمتر نه‌بیت و ژ 5 ملیۆن دیناران زێده‌تر نه‌بیت.
هەروەسا هەر كەسه‌كا سنه‌تكرنا مێینەیا ناكام ئەنجامدا، یان پشكدارى تێدا كر، سزایێ زیندانیكرن بۆ هه‌یامه‌كێ دێ ژێ گریت كو ژ ئێك سال كێمتر نه‌بیت و ژ 3 سالان ژى زێده‌تر نه‌بیت و گوژمه‌یێ سزایێ دراڤى ژى دێ 5 ملیۆن دینار هه‌تا 10 ملیۆن دیناران بیت. خوه‌ هه‌كه‌ر ئه‌و بكەرە نۆشدار، دەرمانساز، كیمیایی بوو، سزایێ وان دێ توندتر بیت و دبیت هه‌یاما 3 سالێن كاركرنێ لێ بهێنه‌ قه‌ده‌غه‌كرن.
رۆژا 30/10/2014ێ جاره‌كا دى توندوتیژییا خێزانی و دیاردەیا سنه‌تكرنا مێیینە، رێكخراوێن ژنان و جڤاكێ مەدەنی و گۆتاربێژێن مزگەفتان د سمیناره‌كێ دا كۆمكرن، ژن وه‌سا دبینن هێشتا هزركرنا نەریتی ل كوردستانێ كاریگەرى مایە.
عوسمان عەبدوللا، پێشنڤێژكه‌ر و گۆتاربێژ، دبێژیت: ”نابیت ڤه‌گه‌ڕینه‌ڤه‌ بۆ وان فه‌توایێن ئاینى كو بۆ سەردەمێ تایبەتێ خوه‌ دەرچووین”.
وى مامۆستایێ ئاینى گۆت: ”دڤێت هەموو ئەو كێشه‌یێن د ڤى وه‌لاتى دا روودده‌ن، پرسا زاڕۆى بیت یان توندوتیژی كو بەرانبەرى هەر ته‌خه‌كا جڤاكى بهێته‌كرن، مامۆستا بێى شه‌رم، بێى كو بابه‌تان ب گرنگ نه‌زانن، ئاخڤتنێ لسه‌ر ئێك ب ئێكێن وان بابه‌تان بكه‌ن و هوشیاریێ بده‌نه‌ خه‌لكى”.
عوسمان عەبدوللا گۆت: ”ب تنێ ئه‌ڤ سمیناره‌ بەس نینن، دڤێت هەماهەنگبن دگه‌ل هەموو ته‌خان. راستە رێكخراو كارێ خوه‌ دكەن، لێ چو جاران خوه‌ ل ڤان بابه‌تان گرنگ نه‌دایه‌ و ب سمیناره‌كێ د شیان دا نینه‌ باسێ ڤێ كێشه‌یێ بهێته‌ كرن”.
ئه‌و سمیناره‌ ژ بال رێكخراوا خەلك بۆ گەشەپێدانێ ب هه‌ڤكارییا رێكخراوا یونیسێف و رێكخراوا واد یا ئەلمانی هاتبوو رێكخستن، بۆ گه‌نگه‌شه‌كرنێ لسه‌ر قانوونا توندوتیژییا خێزانی، ب تایبەت سنه‌تكرنا مێیینە.
بەهار مونزیز، رێكخەرا رێكخراوا خەلك، دبێژیت: ”ئەڤ كارێ مه‌یدانیێن كو حه‌فتیانه‌ د ناڤ گوندان دا دكه‌ن، ده‌ردئێخن دگه‌ل وێ ئێكێ كو سنه‌تكرنا مێیینه‌ به‌رده‌وامه‌، لێ پێشوازیكرنا خەلكى ژ وان سه‌ره‌دانێن مه‌ و گوهگرتن ل مه‌ ب ئاوایه‌كێ باشه‌”.
بەهار مونزیر ئه‌و ئێكه‌ ژى گۆت: ”ئەوا ئه‌م زێده‌تر كار تێدا دكه‌ین د ناڤ ژنان دا، بابه‌تێ هوشیارى و بنبڕكرنا سنه‌تكرنێیه‌، داكو دایك تێبگه‌هن ژ ترس و كارتێكرنێن سنه‌تكرنێ، گرنییا ڤێ سمینارێ ژى خه‌لكه‌كێ قانوونێ دبێژن بۆ ئاخڤتن لسه‌ر وێ قانوونێ و راستڤه‌كرنا وێ”.
ل گۆره‌ى ئاماره‌كا رێكخراوا واد یا ئەلمانی، ل سالا 2004ێ بۆ 2005ێ ژ گشت چاڤپێكه‌ڤتنان دگه‌ل 29 هزار و 415 ژنان ل سنوورێ پارێزگه‌هێن سلێمانی و هەولێر و كەركووك و ده‌ڤه‌را گەرمیان، 19 هزار و 424 ژن هاتینه‌ سنه‌تكرن.
ڤه‌كۆله‌ره‌كێ جڤاكى سه‌باره‌ت ب ئه‌و سمینارێن بۆ توندوتیژییا ل همبه‌رى ژنان دهێنه‌ سازكرن، وه‌ها دبینیت، ”ئه‌و سمیناره‌ ب تنێ بۆ باژاڕانه‌ و ژ گوندان ناگریت، د ده‌مه‌كى دا هنده‌ك ژ وان كێشه‌یان ل ناوچه‌یێن دوورى ده‌ستان روودده‌ن”. گۆتژى، ”ئەو كۆنبوون و سمیناره‌ د ناڤ باژاڕ و هولێن گرتى دا چو مفایه‌ك نابیت”.
لەتیف حوسێن، ڤه‌كۆله‌رێ جڤاكى كو پشكدارى وێ سمینارێ ببوو، دبێژیت: ”ئەو كەسێن دهێنه‌ سنه‌تكرن، دكه‌ڤنه‌ لژێر كاریگه‌رییا جڤاكى و ده‌روونى. ئه‌ڤه‌ ژ بلى وێ ئێكێ كو ژ روویێ ساخله‌مى ڤه‌ كاریگه‌رى لسه‌ر وان دهێته‌كرن”.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای