سیاسه‌تا ده‌رڤه‌یا هه‌رێمێ‌ و هنده‌ك تێبینی

 

مافپه‌روه‌ر/ شڤان فه‌تاح عه‌بدی  :

گه‌لێ‌ كورد گه‌له‌ك قۆناغێن خۆش و نه‌خۆش ده‌ربازكرینه‌، جاران گه‌هشتینه‌ گۆپیتكێ‌ و بووینه‌ خوه‌دی ده‌وله‌ت و میرنشین كو سه‌ربه‌خۆیه‌كا تمام هه‌بوویه‌ و شیاینه‌ بۆ چه‌ندین سالان حوكمی بكه‌ن، ژ وان ژی ده‌وله‌تا میدیا كو دبیته‌ ئێكه‌م ده‌وله‌تا كوردی هاتییه‌ ئافراندن و كارتێكرن لسه‌ر وه‌لاتێن جیهانی یێن وی سه‌رده‌می هه‌بوویه‌ و وان وه‌لاتان هزر بۆ كرییه‌. دیسا ل سالا 1946ێ‌ ده‌وله‌ته‌كا دی یا كوردی بناڤێ‌ كۆمارا مهاباد (كوردستان)، ل وه‌لاتێ‌ ئیرانێ‌ ژبال سه‌ركرده‌ قازی محه‌مه‌د ڤه‌ هاتییه‌ راگه‌هاندن، شیا د ژییه‌كێ‌ كێمدا، چه‌ندین بڕیارێن پیرۆز ده‌ربێخیت.
یاكو جهێ‌ نه‌ره‌حه‌تییا مه‌ كوردان ئه‌وه‌ كو هه‌رده‌مێ مه‌ ڤیای بنیاته‌كێ‌ موكۆم بۆ خوه‌ بدانین، نه‌حه‌زان، هه‌ر ژ نه‌یار و دۆست و هه‌ڤالان بزاڤا رۆخاندنا وێ‌ كرییه، تاكو راده‌یه‌كی كورد ب خوه‌ ژی بۆ مه‌ره‌مێن پیس كو خیانه‌تێ‌ ل برایێن خوه‌ یێن كورد بكه‌ن، ب ده‌ستێن بیانییان هاتینه‌ خاپاندن و دیرۆك لسه‌ر وێ چه‌ندێ‌ دیده‌ڤانه‌. كورد هه‌رده‌م ئاشتیخواز بووینه‌، نه‌ڤیایه‌ چو جاران شه‌ڕێ‌ كه‌سێ‌ بكه‌ن، تاكو شه‌ڕ هاتییه‌ به‌رده‌رازینكا وان، ژ نوو شه‌ڕ بۆ پاراستنا نامووس و هه‌بوونا خوه‌ كرییه‌ و ئه‌ڤه‌ ب مافێ‌ خوه‌ زانیه‌.
قه‌ده‌را مه‌ كوردان وه‌سا خواستییه‌ كو جهـ و جۆگرافییا مه‌ بكه‌ڤیته‌ د ناڤبه‌را وه‌لاتێن (توركیا، ئیران، سووریا و ئیراق)ـێدا‌، ئه‌ڤان وه‌لاتان ب درێژاهییا دیرۆكێ‌ دژایه‌تییا به‌ژه‌وه‌ندییا كوردان كرییه‌ و ئاخا مه‌ یا زێڕین هۆكاره‌ك بوویه‌ كو ببیته‌ جهێ‌ پووته‌پێدانا ڤان وه‌لاتان و هه‌رده‌م چاڤێ‌ وان ل خێراتێن كوردستانێ‌ بوو، بزاڤكرینه‌ مه‌ ژ وه‌لاتێ‌ مه‌ ده‌ربێخن و وه‌لاتیێن خوه‌ لێ‌ ئاكنجی بكه‌ن و دیرۆكا وان جهان بگوهۆڕن و ب جۆره‌كی مه‌ دناڤ ئاخا مه‌دا بكه‌نه‌ په‌نابه‌ر و بیانی. ڤان وه‌لاتان نه‌ك بتنێ‌ ئاخا مه‌ پارچه‌پارچه‌ كرییه‌ به‌لكو (كو‌لتۆر، زمان، جلوبه‌رگ، بیروباوه‌ری و…هتد) ب دانانا سینۆران د ناڤبه‌را باژێرێن كوردستانێدا ب مه‌ره‌ما بنده‌ستكرنا مه‌، ‌كارتێكرن لسه‌ر‌ كرییه‌. بۆ قڕكرنا مه‌ بزاڤێن مه‌زن كرینه‌، هه‌ر ژ (ئه‌نفال، كیمیابارانا هه‌له‌بجه‌)، ئه‌ره‌بكرن و ڤه‌گۆهاستنێ و هه‌موو جۆرێن ئۆپه‌راسیۆنێن له‌شكری ب گرانترین چه‌ك و چه‌كێ‌ كیمیاوی یێ‌ قه‌ده‌غه‌كری ل جیهانێ‌، دژی مه هاتییه‌ بكارئینان.
دیسا ئه‌و وه‌لاتێن مه‌زن، مینا (ئه‌مریكا، بریتانیا، رۆسیا و…هتد)، گه‌له‌ك جاران هه‌ڤكارییا مه‌ كرییه‌، لێ‌ ل ده‌مێ ته‌نگاڤییان، ئه‌و نه‌شیاینه‌ وه‌كو پێدڤی خزمه‌تا مه‌ بكه‌ن، به‌لكو ئه‌م پشتگوهڤه‌ هاڤێتینه‌ و به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ دگه‌ل وان وه‌لاتان تێكنه‌داینه. سه‌ره‌رایی هندێ‌ كو كورد ب باشترین و ئاشتیخوازترین ملله‌ت ل رۆژهه‌لاتا ناڤین دهێته‌ نیاسین و تاكه‌ ملله‌ته ‌كو خوه‌‌دی هه‌موو بنه‌مایێن ده‌وله‌تێ ‌(سینۆر، خه‌لك، ده‌ستهه‌لات و ب قه‌ده‌ر ده‌وله‌ته‌كێ خودان شه‌هید و تا راده‌یه‌كێ‌ هنده‌ك وه‌لاتان راسته‌وخۆ و نه‌راسته‌وخۆ دانپێدان پێكرییه‌) بێ‌ ده‌وله‌ته‌.
دیرۆك دیده‌ڤانه‌، چه‌ندین جاران ئه‌م نێزیكی بده‌ستڤه‌ئینانا مافێن خوه‌ بووینه‌، لێ‌ وان وه‌لاتان نه‌خواستییه‌ و خیانه‌ت ل مه ‌كرییه‌ و لۆزان و جه‌زائیر باشترین نموونه‌نه. ئه‌و ژی بۆ سه‌ده‌مێ‌ سیاسه‌تا‌ سه‌ركردایه‌تییا كورد دزڤڕیت یاكو نه‌شیاین سیاسه‌ته‌كا حه‌كیمانه‌ یا ژده‌رڤه‌ بۆ رازیكرنا وان وه‌لاتان یان هنده‌ وه‌لاتێن هه‌ڤال هه‌بیت و فشارێ‌ بێخنه‌ سه‌ر وه‌لاتێن دی كو پشتگیرییا و دانپێدانێ‌ ب مافێن مه‌ بكه‌ن. دیسا وان وه‌لاتان رازی بكه‌ن و بێژنێ‌ هه‌بوونا كوردستانێ‌ د نه‌خشه‌یێ‌ جیهانێدا ئانكو هه‌بوونا (ئاشتی، ئارامی و پێكڤه‌ژیانێ‌) ل ده‌ڤه‌رێیه‌ نه‌ك شه‌ڕ و پێكدادان.
ئه‌ڤه‌ چه‌ندین ساله‌ كورد ل باشوورێ‌ كوردستانێ‌ بۆ دروستكرنا ده‌وله‌ته‌كا سه‌ربخۆ بزاڤان دكه‌ن و ب هه‌موو شیانێن خوه‌ هه‌ر ژ پشتی سه‌رهلدانا پیرۆز و دانانا هێلا 36 ژ لایێ‌ ئه‌مریكاڤه كار ‌بۆ كرییه‌ و تاكو رادده‌كی سه‌رخۆ‌بوونه‌كا لاوه‌كی وه‌رگرتییه‌ و بووینه‌ خوه‌دی (ئالا، په‌رله‌مان، حوكمه‌ت، داموده‌زگه‌هێن ئیداری و خودان له‌شكر). دیسا ل سالا 2003ێ‌، پشتی داگیركرنا به‌غدایێ ژ لایێ‌ ئه‌مریكاڤه،‌ كوردان پشكدارییا بهێز د وێ‌ حوكمه‌تا نوو یا هه‌موو پێكهاتێن ئیراقی پشكدارى تێدا كرى هه‌بوو، وان رۆله‌كێ‌ مه‌زن د چێكرنا وێدا هه‌بوو.
بێگومان كورد ئه‌گه‌رێ‌ دروستبوونا وێ‌ حوكمه‌تێ‌ و په‌رله‌مان و ده‌ستوور و یه‌كه‌یێن له‌شكری بووینه‌ و رۆله‌كێ‌ كاریگه‌ر گێرایه‌، ب تایبه‌ت رۆلێ‌ سه‌رۆك بارزانی و مام جه‌لال مینا رۆژێ‌ خوه‌یا بوو، تاكو وی رادده‌ی بده‌ستڤه‌ئینانا هه‌رێمه‌كا سه‌ربخۆ ب رازیبوونا حوكمه‌تا به‌غدایێ و ناساندنا هه‌له‌بجه‌ و ئه‌نفالان ب جینۆساید و برنا ئه‌نجامده‌ران بۆ دادگه‌هێ‌. هه‌رچه‌نده‌ ل ناڤخۆییا هه‌رێمێ‌، مه‌ چه‌ندین كێشه‌‌ هه‌بوون، مینا: دو ئیداره‌یی، نه‌رێكخستنا له‌شكره‌كێ‌ ئێكگرتی، گه‌نده‌لییه‌كا مه‌زن ژ لایێ‌ به‌رپرسانڤه‌، شه‌ڕێ‌ براكوژیێ‌ و …هتد، لێ سه‌ره‌رایی ڤێ‌ پێشكه‌ڤتنا هه‌رێمێ‌ بده‌ستخۆڤه‌ ئینا، لێ‌ ب دروستى مه‌ نه‌شیایه‌ خوه‌ ژ وان كێشه‌یێن ناڤخۆیى قورتال بكه‌ین، لێ‌ وسا دبینم سه‌ركردایه‌تییا كوردستانی ب تایبه‌ت رۆلێ‌ بارزانی یێ دیاره‌ و شیاینه‌ سیاسه‌تا ده‌رڤه‌ بگوهۆڕن و رۆله‌كێ‌ مه‌زن و كاریگه‌ر ل ده‌ڤه‌رێ‌ هه‌بیت و وه‌لاتێن زلهێز بۆ به‌رگریێ ژ هه‌رێمێ‌ ‌ب رێیا ئینانا كۆمپانیایێن وان بۆ ناڤ هه‌رێمێ‌ و كۆمكرنا به‌رژه‌وه‌ندیێن وان ‌و تێكه‌لكرن و لێكگوهۆڕینا بازرگانییێ‌ كو سوده‌كا مه‌زن بۆ هه‌رێمێ‌ و وان ژی چێبوویه‌، راكێشنه‌ هه‌رێمێ‌.
ده‌رئێخستنا نه‌فتێ‌ ب رێیا هنده‌ك كۆمپانیایێن مه‌زن، مینا (ئێكسۆن مۆبیل) و فرۆشتنا وێ‌ ل بازاڕێن جیهانێ‌، ئینانا چه‌ندین قونسولخانه‌یان بۆ هه‌ولێرا پایته‌خت، نه‌هێلانا‌ ململانێ‌ و ناكۆكییا به‌رده‌وام د ناڤبه‌را هه‌ولێر و ئه‌نقه‌ره‌ دا، ب پێنگاڤه‌كا هه‌ری باش دزانم.
نها توركیا ب هاڤێتنا گه‌له‌ك پێنگاڤێن باش، مینا گوهۆڕینا بازرگانییێ‌، شه‌ڕنه‌كرن دژی هه‌رێمێ‌، نه‌تومه‌تبارانكرنا خاكا وێ‌ و هاڤێتنا پێنگاڤا پێڤاژۆیا ئاشتیێ‌ دگه‌ل پارتێن كوردی، راكرنا سانسۆرێ لسه‌ر هنده‌ك پارتێن قه‌ده‌غه‌كری، تاكو وی رادده‌ی كو په‌یڤا كوردستان ببیته‌ پاشناڤێ‌ پارته‌كا كوردی ل وی وه‌لاتی، ب ئاشكرایی شه‌ڕ و كوشتن و گه‌فكرنا ل هه‌ڤدوو یا چه‌ندین سالان یا به‌رده‌وام‌ نه‌مینت، نها باشترین و نێزیكترین جیران و هه‌ڤاله‌ بۆ هه‌رێمێ‌. هه‌رچه‌نده‌ ل ڤێ‌ داویێ‌ كوردستان ژ هه‌لوه‌ستێ‌ توركیا به‌رانبه‌ر داعش و نه‌هاریكاریكرنا هه‌ولێرێ‌ ل دژی تیرۆرێ‌ د نه‌رازینه‌ و كوردان ئه‌و پێشبینیه‌ نه‌دكر، لێ‌ دبیت توركیا ژی پێشبینییا وێ‌ كۆده‌نگی و پالپشتیسا مه‌زن یا وه‌لاتێن زلهێز، مینا (ئه‌مریكا، ئه‌لمانیا، فره‌نسا، بریتانیا) كو دخه‌یالا كه‌سێدا نه‌بوو، بو هه‌رێمێ‌ نه‌دكر و دبیت وان هزر كربیت كورد بێخودانن و هه‌رتشتێ‌ ئه‌م ژێ‌ بخوازین دێ‌ وه‌كه‌ن. لێ‌ بۆ ڤێ‌ ژی كورد ناهێلن كارتێكرنێ‌ ل هه‌ڤالینییا هه‌ولێر و ئه‌نقه‌ره‌دا بكه‌ت، ژبه‌ر كو نه‌ دبه‌رژه‌وه‌ندییا كورداندایه‌. هه‌ر دیسا ئیران ژی ب هه‌مان شێوه‌ كو نها بازرگانییه‌كا هه‌ری مه‌زن دگه‌ل هه‌رێمێ ‌هه‌یه‌، سه‌رۆك بارزانی راگه‌هاند ئیران ئێكه‌م وه‌لات بوو بۆ رووبروبوونا تیرۆرستێن داعش چه‌ك دایه‌ هه‌رێمێ‌، به‌ری نها مه ‌ددیت كو رۆژانه‌ گوندێن سینۆری یێن هه‌رێمێ‌ ژ لایێ‌ وێڤه‌ دهاتنه‌ بومبه‌بارانكرن..!!.
هاتنا سه‌رۆكێ‌ فره‌نسا بۆ هه‌ولێرێ‌ و دیاركرنا هه‌لوه‌ستێ‌ خوه‌‌ یێ‌ بهێز بۆ هاریكاریكرنا هه‌ولێرێ‌ د شه‌رێ‌ دژی تیرۆرێ‌ و داخوازكرنا وان بۆ كۆنگره‌یێ‌ پاریس، مه‌زنترین خه‌لاته‌ و كوردستانی هه‌لوه‌ستێن وه‌لاتێ‌ فره‌نسا به‌رانبه‌ر كوردستانیان ب جوامێرانه‌ دزانن و ب دۆستێن خوه‌ یێن هه‌ری نێزیك دبینن. هه‌روه‌سا ئه‌لمانیا ژی ب دانا كه‌لوپه‌لێن سه‌ربازی و چه‌كی بۆ پێشمه‌رگه‌ی، ره‌زامه‌ندییا خوه‌ ده‌ربرییه‌.
دیسا سه‌ره‌رایی وان هه‌موو كێشه‌یێن هه‌لاویستی، ژ وان مادده‌یێ‌ 140، بودجا هه‌رێمێ‌، (ئیستیحقاقاتێن) پێشمه‌رگه‌ی، قانوونا نه‌فت و غازێ‌ و…هتد) دگه‌ل به‌غدایێ، كوردان شیایه‌ نه‌هێلن شه‌ر د ناڤبه‌را هه‌ولێر و به‌غدادا رووبده‌ت.
سه‌ره‌رایی ڤێ چه‌ندێ كو به‌ری نها‌ كوردستان مه‌یدانا تاقیكرنا چه‌كی بوو بۆ به‌غدا و بۆ قڕكرنا نفشێ‌ كورد بزاڤێن به‌رده‌وام دهاتنه‌كرن، به‌لگه‌یێن مینا: هه‌له‌بجه‌، ئه‌نفالێن بارزان و گه‌رمیان و بادینان و ئه‌ره‌بكرنا ئاخا كوردستانێ‌ و ده‌رئێخستنا كوردان ژ جهـ و ملكێن وان و ئینانا ئه‌ره‌بان بۆ وان ده‌ڤه‌ران، ئێك ژ وان بزاڤان بوویه‌ یێن حوكمه‌تێن مه‌ركه‌زی دژی كوردان كری، نها پارێزگه‌هێن هه‌رێمێ‌ ب تایبه‌ت دهۆك بووینه‌ جهێ‌ ڤه‌حه‌واندنا چه‌ندین هزار ئاواره‌یان، تا وی راده‌یی كو هه‌رێم بوویه‌ مینا خیڤه‌ته‌كێ‌ بۆ هه‌ركه‌سێ‌ زولم لێهاتییه‌كرن و ژ سیاسه‌تا به‌رژه‌وه‌ندییان وه‌ستیایی، بهێن و بێهنا خوه‌ لبن ڤه‌دن و بێی جوداهییا ئۆل و مه‌زهه‌بان هه‌ر ژ كریستیان، كورد و ئه‌ره‌بێن سوننه‌ و شیعه‌، ب ئارامی لێ‌ بژین و بووینه‌ بارگرانییه‌ك لسه‌ر هه‌رێمێ‌، لێ‌ هه‌ر كوردستانی ژ ره‌وشتێن خوه‌ یێن مرۆڤایه‌تی و بلند د خودانكرن و چاڤدێریكرنا وان نه‌هاتییه‌ خوار و ب ئه‌ركه‌كێ‌ ئه‌خلاقی و مرۆڤایه‌تی و ئایینی دزانن.
ئه‌ڤجا‌ ده‌مێ هه‌ولێر كه‌ڤتییه‌ بن گه‌فێن تیرۆرستێن داعش و بوویه‌ مه‌ترسییه‌كا هه‌ری مه‌زن بۆ كوردان، وه‌لاتێن دۆستێن كوردان یێن كه‌ڤن ڤێجاری بوونه‌ خودانێن ئاخڤتنا خۆوه‌ و جهێ‌ فه‌خر و شانازییا كوردانه‌ ده‌ما ئه‌و هاتین و به‌رگری‌ ژ هه‌ولێرێ‌ كری وه‌لاته‌كێ‌ زلهێزێ‌ وه‌كی ئه‌مریكا گۆتی (هه‌ولێر هێلا سۆره‌) و ئه‌م یێ‌ بچاڤ دبینن رۆژانه‌ ل جیهانێ‌ چى روودده‌ت و چه‌ند كه‌س ل هنده‌ك وه‌لاتان دهێنه‌ كوشتن، لێ‌ ئه‌و وه‌لات زووبزوو مایێ‌ خوه‌ تێناكه‌ن و هه‌ڤكارییا وانژی ناكه‌ن. پڕچه‌ككرنا پێشمه‌رگه‌یێن قاره‌مان ب شێوه‌یه‌كێ‌ راسته‌وخۆ ژ لایێ‌ (ئه‌مریكا، بریتانیا، ئه‌لمانیا، فه‌ره‌نسا، ئیتالیا، ئیران و چه‌ند وه‌لاته‌كێن دی) ڤه‌، ب باشترین پشته‌ڤانی دزانین.
دبیت نها سیاسه‌تا كوردستانی یا ده‌رڤه‌ د گۆپیتكێدا بیت و ب بیروباوه‌ریێن مه‌زن و موكۆم ل پاشه‌رۆژێ‌ دنێرن و ب موراله‌كا بلند شه‌ڕی دژی تیرۆرێ‌ دكه‌ن. ئه‌و شه‌رێ‌ گه‌له‌ك وه‌لاتێن مه‌زن پێ‌ چێنابیت بكه‌ن! راسته‌ مه‌ شه‌هید و قۆربانی د شه‌رێ‌ دژی داعشێدا دان، لێ‌ یا راست چو ده‌ستكه‌ڤت بێى‌ قۆربانی نینن، به‌رهه‌مێ‌ ڤێ‌ قۆربانیێ‌ ژى، دێ بجهكرنا مادده‌یێ‌ 140 و زڤڕاندنا هه‌موو ده‌ڤه‌رێن كوردستانیێن چه‌ندین ساله‌ لبن سیبه‌را حوكمه‌تا به‌غدایێ بیت، كو ب زۆڕی كوردستانیێن ره‌سه‌ن یێن وان ده‌ڤه‌ران ب رێكا ئه‌ره‌بكرنێ‌ ده‌رئێخستینه‌، دنالن بۆ ناڤ نه‌خشه‌یێ كوردستانێ‌ زڤڕینن.
نها پێشمه‌رگه‌یێن قاره‌مان، ب زه‌ند و باسكێن خوه‌ و ب پالپشتییا وه‌لاتێن هه‌ڤال، یێ كوردستانێ‌ ژ تیرۆرستێن داعشێ دمالن و خوینا خوه‌ بۆ كوردستانێ دڕێژن، ل شوونا هه‌موو وه‌لاتێن جیهانێ‌ شه‌رێ‌ تیرۆرێ‌ دكه‌ن. له‌و ب هیچ شێوه‌یه‌كی ئێدی خه‌لكێ‌ كوردستانێ‌ و سه‌ركردایه‌تییا وێ‌ ئاماده‌نینن‌ ده‌ستبه‌رداری وان ده‌ڤه‌رێن كوردستانی ببن. هه‌ڤكارییا كوردان ب پرچه‌ككرنا پێشمه‌رگه‌ی ژ لایێ‌ وه‌لاتێن زلهێزڤه،‌ ئه‌ز ب مه‌زنترین ده‌ستكه‌ڤت دزانم و مه ‌هیڤییه‌ و ب ئیراده‌یا كوردستانییان به‌رهه‌مێ‌ وێ‌ ده‌وله‌تبوونه‌.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای