سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ بۆ كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌: ئیراق پارچه‌بوویه‌ و رۆژ بۆ رۆژێ ئه‌ڤ پارچه‌بوونه‌ پتر جهێ خوه‌ دگریت

سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ بۆ كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌: ئیراق پارچه‌بوویه‌ و رۆژ بۆ رۆژێ ئه‌ڤ پارچه‌بوونه‌ پتر جهێ خوه‌ دگریت

 

serokaljerire

وار – دهۆک :

سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ د هه‌ڤپه‌یڤینه‌كێ دا دگه‌ل كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ یێ ئنگلیزى ته‌كه‌ز ل وێ یه‌كێ كرییه‌ كو روشا نها یا ئیراقێ گه‌له‌ك ئالوزه‌ و نه‌ مومكینه‌ ب سانه‌هى بهێتـه‌ چاره‌‌ركرن، بارزانى دیاركرییه‌ ژى كو دو رێچاره‌ هه‌نه‌ یان ئیراق ب تمامى بهێـته‌ پارچه‌كرن یان هه‌ر هه‌رێمه‌كا ئیراقێ ده‌ستهه‌لاتێن خوه‌ یێن تمام هه‌بن و شه‌راكه‌ته‌كا راسته‌قینه‌ بهێتـه‌ په‌یره‌ۆكرن.

سه‌باره‌ت ب مژارا سه‌رخوه‌بوونێ و د به‌رسڤا یه‌كه‌م یا پرسا كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ دا سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ دا زانین؛ كو ئه‌ڤه‌ مژاره‌كا تازه‌ نینه‌، ئه‌ڤه‌ مافێ سرۆشتیێ هه‌موو نه‌ته‌وه‌یه‌كێ یه‌، ئێدى ڤێ پرۆسه‌یێ ل هه‌رێما كوردستانێ ده‌ستپێكرییه‌. گۆت ژى: “په‌ڕله‌مانى پڕانییا كارێن خوه‌ تمام كرینه‌ و پێكئینانا كۆمسیۆنا سه‌ربخوه‌ یا هه‌لبژارتنێن كوردستانێ ژى گه‌له‌ك ده‌م پێڤه‌ ناچیت”.
مه‌سعوود بارزانى ل دۆر ماف و زیانێن جودابوونا ژ ئیراقێ ژى دا زانین؛ كو د ده‌هـ سالێن بۆرى دا ب هه‌موو شیانێن خوه‌ بزاڤكرینه‌ بۆ ئاڤاكرنا ئیراقه‌كا نوو یا فیدرال و فره‌ ئالى، لێ مخابن وان بزاڤان سه‌رنه‌گرت و د نهادا ئیراق پارچه‌ پارچه‌بوویه‌، و گۆت: “ئه‌م نه‌به‌رپسیارین ژ ڤێ یه‌كێ… ب زه‌حمه‌ته‌ ژى هه‌تا هه‌تایێ چاڤه‌ڕێى پاشه‌رۆژه‌كا نه‌دیار بكه‌ین و نه‌چارین ب ئاوایه‌كێ دى هزر د چاره‌نڤیسێ خوه‌ دا بكه‌ین”.
ل دۆر وێ پرسێ ژى كو هه‌رێما كوردستانێ لسه‌ر كیستێ لاوازیا به‌غدایێ دخوازیت خوه‌ بهێز بكه‌ت و پلانا جودابوونێ دانایه‌ بارزانى دیاركر؛ به‌رى شه‌ش هه‌یڤان وان سه‌رۆكێ وه‌زیرێن ئیراقێ ل دۆر ره‌وشا ل مووسلێ هاتییه‌ پێش ئاگه‌هدار كرییه‌، لێ سه‌رۆكێ وه‌زیران گوهێ خوه‌ نه‌دایێ، چوار رۆژان ژى به‌رى مووسل بكه‌ڤیته‌ ده‌ستێ داعش ئه‌و به‌رهه‌ڤبوون هه‌ڤكاریێ بكه‌ن لێ وان نه‌هێلا پێشمه‌رگه‌ بچیت. ل شوونا بهێن سوپاسییا هه‌رێما كوردستانێ بكه‌ن كو ده‌ڤه‌ره‌كا به‌رفره‌هـ كونترۆلكر و نه‌هێلا بكه‌ڤیته‌ ده‌ستێ چه‌كداران دا و هه‌روه‌سا پتر ژ ملیۆنه‌ك ئاواره‌یان ژى حه‌واندینه‌، و ل شوونا بهێن و پێكڤه‌ ل چاره‌یه‌كێ ببینن بۆ ڤێ ره‌وشێ هاتن و هه‌رێم ب تۆهمه‌تێن بێ بنه‌ما و دور ژ هه‌موو ره‌وشته‌كى سوچداركر.پاشى سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ گۆت: “مه‌ نها باس ل مافێ چاره‌نڤیسى نه‌كرییه‌ و ڤه‌دگه‌ڕیت بۆ به‌رى چه‌ندین سالان، فه‌رهه‌نگا مه‌ ژى وه‌سایه‌ كو ئه‌گه‌ر ئێك بكه‌ڤیت هاریكارییا وى بكه‌ین لێ ئه‌گه‌ر ئه‌و بهێن و شكه‌ستنا خوه‌ ب تۆمه‌تباركرنا مه‌ دابپۆشن ئه‌م دێ چاوا شێین هاریكارییا وان كه‌ین؟.
دبه‌رسڤاندنا وێ پرسێ ژى دا كو هه‌رێم ب به‌هانه‌یا پاراستنا ده‌ڤه‌رێن مادده‌یێ 140 ژ داعش ئه‌و ده‌ڤه‌ر و بیرێن پترۆلێ كونترۆلكرینه‌ و مه‌ره‌مه‌كا دى هه‌یه‌؟ سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ گۆت: “ پێشتر ژى پێشمه‌رگه‌ بتنێ یان بهه‌ڤپشكى دگه‌ل سوپایێ ئیراقێ ل وان ده‌ڤه‌ره‌ان هه‌بوون و ل هنده‌ك جهان ژى سوپایێ ئیراقێ بتنێ لێهه‌بوو، پێشمه‌رگه‌ى بتنێ ئه‌و ده‌ڤه‌ر كونترۆلكرینه‌ یێن سوپایێ ئیراقێ ژێ ره‌ڤین و ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌ڤه‌ر نه‌هاتبانه‌ گرتن نها د ده‌ستێ داعش دا بوون”.
گۆت ژى: “مه‌ چاڤ ل یه‌ك بهۆستا ئاخا غه‌یرى كوردستانێ نینه‌، مه‌ خه‌لك و سنورێن خوه‌ پاراستینه‌ ل گه‌له‌ك جهان ژى پیشمه‌رگه‌ى، عه‌ره‌ب، تركومان، شیعه‌ و مه‌سیحى ژى پاراستینه‌ و مه‌ شه‌هید ژى ژبۆ پاراستنا وان داینه‌، پرسا كێلگه‌هێن پترۆلێ ژى گه‌له‌ك ژ قه‌باره‌یێ خوه‌ پتر هاتییه‌ مه‌زنكرن. پترۆلا وان ده‌ڤه‌ره‌ان یا هه‌موو خه‌لكێ ئیراقێ یه‌ و دهاتێ وێ ب تنێ بۆ كوردان نینه‌ و بۆ خه‌لكێ وان ده‌ڤه‌ران هه‌موویانه‌.
ل دۆر پرسه‌كا دن یا كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ (ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بێت و سامانه‌كێ زێده‌تر ژى هوون ره‌وانه‌ بكه‌ن، هوون پشتڕاستن كو دێ سه‌رخوه‌بوونێ راگه‌هینن و بتنێ ڤێ پێنگاڤێ هاڤێژن؟ مه‌سعوود بارزانى گۆت: “ یا ئێكێ ئه‌ڤه‌ ئاخا مه‌یه‌، یا دى ژى ئه‌و سامان سامانێن مه‌نه‌، ل دووڤ ده‌ستوورى ئه‌م رازیبووینه‌ سامانێن هه‌یین بۆ هه‌موو خه‌لكێ ئیراقێ بن، ئه‌ڤه‌ چه‌ند ساله‌ به‌غدا ده‌ستوور بجهنه‌ئینایه‌، یێ كو بودجه‌یا هه‌رێمێ ببڕیت و ده‌ستوورى پێشیل بكه‌ت دڤێت ئه‌و بخوه‌ ژى ته‌حه‌مولا هه‌موو به‌رپسیارییان بكه‌ت. ناخوازین دگه‌ل چو كه‌سه‌كى تووشى شه‌ڕى ببین لێ ئه‌گه‌ر بهێت و ئێكى بڤێت زۆریێ ل مه‌ بكه‌ت و شه‌ڕى بفرۆشیته‌ مه‌ دێ گه‌لێ كورد ژى به‌ڕه‌ڤانیێ ژ خوه‌ كه‌ت”.
سه‌باره‌ت ب مانا كوردان د پرۆسه‌یا سیاسییا ئیراقێ ژى دا مه‌سعوود بارزانى دیاركر؛ ده‌هـ سالێن رابۆرى ئه‌زموونه‌كا تال بوون و ب ڤى ئاوایی بجهئینانا ده‌ستوورى ب زه‌حمه‌ته‌، جه‌وهه‌رێ ده‌ستوورى ئه‌ڤه‌یه‌ كو دڤێت شه‌راكه‌ت هه‌بیت، لێ ئه‌ڤه‌ چێنه‌بوو، دڤێت گه‌ره‌نتى هه‌بیت كو كورد دێ هه‌ڤپشكێن راسته‌قینه‌ بن، ئه‌گه‌ر نه‌ دێ پێنگاڤا دوێ هێته‌ هاڤێتن و گه‌لێ كورد دێ بڕیارا خوه‌ ده‌ت.
دا زانین ژى؛ كورد دێ پشكدار بن د ئیراقێدا هه‌تا وى ده‌مێ گه‌لێ كورد بڕیارا خوه‌ دده‌ت، د وى ده‌میدا دێ دگه‌ل ده‌ستهه‌لاتدارێن به‌غدا لسه‌ر ڤێ بڕیارێ ئاخڤین و ئه‌م دخوازین ب خوه‌شى بیت، كورد ماندیبووینه‌ و ئێدى قه‌بوول ناكه‌ین خه‌لكه‌كێ دى بڕیارێ لسه‌ر چاره‌نڤیسێ مه‌ بده‌ت. یێن دۆستینییا مه‌ ژى بكه‌ن سوپاسیا وان دكه‌ین.
ل دۆر پرسه‌كا دن كو كورد نه‌ جددینه‌ دپرسا سه‌رخوه‌بوونا هه‌رێمێ دا و بتنێ بكارئینانا ڤێ پرسێیه‌ دا پتر پێگه‌هێ خوه‌ ل به‌غدایی بهێز بكه‌ن، بارزانى گۆت: “ئه‌گه‌ر مه‌ باوه‌رى پێنه‌با مه‌ به‌هس ژى نه‌دكر، ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رهه‌ڤنه‌باینه‌ بۆ هه‌مو قوربانیدانه‌كێ هۆسا نه‌ د ئاخڤتین، ڤێ لێكدانێ چو بنه‌مایه‌ك نینه‌. پشتى شه‌ڕێ ئێكێ یێ جیهانێ ئه‌ڤ ئیراقه‌ هاتییه‌ دامه‌زراندن كو ئیراق وه‌لاته‌كێ هه‌ڤپشكه‌ دناڤبه‌را كوردو عه‌ره‌بان دا، لێ ئه‌ڤه‌ نه‌هاته‌كرن، ئیراق لسه‌ر پترۆلا كه‌ركووكێ هاته‌ ئاڤاكرن، مفایێن وێ بۆ خه‌لكه‌كێ دى بوون، و پشكا كوردستانێ ژى تانك و تۆپ بوون و كوردستان پێ دهاته‌ وێرانكرن هه‌تا گه‌هشتیه‌ وى رادده‌ى كو هاتینه‌ كیمیابارانكرن و ئه‌نفالكرن و چوار هزار و پێنج سه‌د گوندێن مه‌ هاتن وێرانكرن، لێ پشتى رۆخاندنا رژێما به‌عس چووینه‌ به‌غدا مه‌ ڤییا ئیراقه‌كا نوو ئاڤا بكه‌ین و به‌رپه‌ڕه‌كێ نوو ڤه‌ده‌ین. ئه‌ڤه‌ مافه‌كێ ره‌وایێ مه‌یه‌ و خودێ ب مه‌ به‌خشیه‌ چاوا فارس و عه‌ره‌ب و ئه‌ورۆپییان ئه‌و ماف هه‌یه‌، مه‌ ژى ئه‌و ماف هه‌یه‌، لێ ب ئاوایه‌كى ل ڤێ یه‌كێ دهێـه‌ ته‌ماشه‌كرن هه‌روه‌كى مه‌ تاوانه‌ك كربیت، ئه‌م نه‌ به‌رهه‌ڤین به‌ختێ خوه‌ بجه‌ڕبینین، مه‌ ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ هاڤێتییه‌ لێ دێ ب دیراسه‌ت و حكمه‌ت و بڕیارا گه‌ل بیت.
سه‌باره‌ت ب په‌یوه‌ندیێن هه‌رێمێ و توركیا و داوى سه‌ره‌دانا وى بۆ ئه‌نقه‌ره‌ ژى و په‌یوه‌ندیا ڤێ سه‌ره‌دانێ ب سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێڤه‌، بارزانى دیاركر؛ گوهه‌ڕتنه‌كا گه‌له‌ك مه‌زن بسه‌ر سیاسه‌تا توركیا دا هاتییه‌، هه‌تا چه‌ند سالان به‌رى نها ناڤئینانا كورد و كوردستانێ ب تاوان دهاته‌ هژمارتن، لێ سه‌رۆك وه‌زیرێن توركیا ل ئامه‌دێ گۆت: دۆزه‌ك هه‌یه‌ ب ناڤێ دۆزا كوردى و دڤێت ب ئاشتى بهێته‌ چاره‌كرن، هاته‌ هه‌ولێرێ ژى و گۆت: ئه‌و رۆژ بسه‌ر چوو كو ئێدى گه‌لێ كورد بهێته‌ ئینكاركرن. بۆ توركیا ئیسپات بوویه‌ كو ئه‌م د چ پێگه‌هـ و ئاسته‌كى دا بین نابینه‌ گه‌ف لسه‌ر و دێ جیرانه‌كێ باش بین، دێ هه‌ڤكارێن هه‌ڤدو ژى بین. توركیا موراعاتا ره‌وشا مه‌ دكه‌ت، لێ د مژارا ده‌وله‌تبوونێ دا نه‌من ئه‌و داخواز ژ وان كرییه‌ و نه‌ وان مایێ خوه‌ دڤێ مژارێ كرییه‌.
سه‌باره‌ت ئێكڕزییا خه‌لكێ باشۆرێ كوردستانێ و سه‌ركرداتییا سیاسیا هه‌رێمێ ژى كو ل دووڤ كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ هنده‌ك به‌رپرسێن ئێكه‌تیێ گه‌له‌ك رژد نینن لسه‌ر سه‌رخوه‌بوونێ؛ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ گۆت: چو جاران وه‌كوو نها كورد ئێكنه‌بووینه‌، یا دهێته‌ گۆتن ژى ئاخڤتنێن راگه‌هاندنێنه‌، پارتى، ئێكه‌تى، گۆڕان، كۆمه‌ڵ و یه‌كگرتوو و هه‌موو حزبێن دى ئه‌گه‌ر جوداهییا بیرۆ بوچوونان لسه‌ر تشته‌كێ دى هه‌بیت ژى، لێ لسه‌ر مافێ چاره‌نڤیسێ كورد و كوردستانێ چو ناكۆكییه‌ك نینه و ئه‌وا د راگه‌هاندنێ ژى دا دهێتـه‌ گۆتن دووره‌ ژ راستیێ، مه‌ هه‌مویان ژى پێخوه‌شه‌ مه‌ په‌یوه‌ندییه‌كا خوه‌ش هه‌بیت دگه‌ل جیرانێن خوه‌ ژ توركیا و ئیرانێ و یێن دى. د نها ژى دا ئه‌م هه‌موو دناڤ یه‌ك حوكمه‌ت و په‌ڕله‌مانیداینه‌، ئه‌و بڕیارا حوكمه‌ت دده‌ت یا هه‌موو خه‌لكێ كوردستانێ یه‌ یا ژ په‌ڕله‌مانى ده‌ردكه‌ڤیت یا هه‌موو خه‌لكێ كوردستانێ یه‌، یا دهێـ گۆتن ژى كو هه‌ر یه‌ك ب ئالییه‌كى دا چوویه‌ دوورن ژ راستیێ” .
ئه‌گه‌ر ته‌هران دژى سیاسه‌تا سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ بیت هوون دێ چ كه‌ن؟
ئه‌ڤه‌ پرسه‌كا كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ بوو، بارزانى ب ڤى ئاوایی به‌رسڤاند: دێ بزاڤێ كه‌ین بۆچوونا خوه‌ بگوهۆڕن و دێ دگه‌ل روونین و وان هه‌موو نه‌خۆشیێن بسه‌ر كوردان دا هاتین دێ بۆ رۆهن كه‌ین كو ئه‌و باش دزانن.
ل دۆر هاتنا وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ یێ ئه‌مریكا جۆن كێرى ژى بۆ كوردستانێ و جڤینا وى دگه‌ل بارزانى كو تێدا داخواز ژێ كربوو بزاڤێ بكه‌ت بۆ پێكئینانا حوكمه‌تا نوو یا ئیراقێ كا ئه‌رێ ئه‌ڤه‌ وێ ناگه‌هینیت كو ئه‌مریكا ناخوازیت كورد جودا ببن ژ ئیراقێ؟ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ گۆت: “ یا ئه‌م هیڤى دكه‌ین ئه‌وه‌ ‌یێن پشته‌ڤانیا مه‌ نه‌كه‌ن دژاتیێ ژى نه‌كه‌ن، دێ مه‌مونونێن وان بین.
ئه‌لجه‌زیره‌: ئه‌ڤه‌ گۆتنه‌كا گه‌له‌ك دپلۆماسیه‌؟
بارزانى: ئه‌ڤه‌ گۆتنه‌كا جددیه‌ و نه‌ تشته‌كێ دبلۆماسییه‌.
سه‌باره‌ت ب نه‌ڕازیبوونا كۆمكارا وه‌لاتێن عه‌ره‌بى ژى د ڤى واریدا مه‌سعوود بارزانى گۆت: “بوچوونا گشتى یا هه‌ر وه‌لاته‌كى بۆ مه‌ یا گرنگه‌، مه پێوه‌یه‌ كو گه‌له‌ك وه‌لاتێن عه‌ره‌بى هه‌نه‌ د ره‌وشا مه‌ دگه‌هن، لێ ئه‌ز دبێژم: باشتره‌ كۆمكارا عه‌ره‌بى خوه‌ ب چاره‌كرنا كێشه‌یێن وه‌لاتێن عه‌ره‌بى ڤه‌ مژوول بكه‌ت پاشى هزر د تشتێن دى دا بكه‌ت.
دیسا كه‌نالێ ئه‌لجه‌زیره‌ ئه‌و یه‌ك ئازراند كو هه‌رێم دخوازیت مفاى ژ ره‌وشێ و كونترۆلكرنا ده‌ڤه‌رێن مادده‌یێ 140 وه‌رگریت و هه‌لوه‌ستێ ده‌رڤه‌ لبه‌ر چاڤناگریت، لێ بارزانى ته‌كه‌ز كر؛ وان چو ده‌ڤه‌ره‌ك ب زۆرى نه‌گرتییه‌ و به‌رهه‌ڤن ژى بۆ هه‌ر هه‌ڤكارییه‌كێ دگه‌ل حوكمه‌تا ناڤه‌ندى بكه‌ن سه‌ربارى هه‌موو وان نه‌هه‌قیێن همبه‌ر هه‌رێمێ كرین كو ل شوونا سوپاسیا مه‌ كربان شكه‌ستنا خوه‌ ئێخسته‌ ستۆیێ مه‌.
گۆت ژى:” نها هه‌رێما كوردستانێ ب رووبه‌رێ هزار و پێنجى كیلۆمه‌تران سنۆر دگه‌ل هێزه‌كا دى هه‌یه‌ كو ئه‌و ژى هێزه‌كا تسناك و تیرۆرسته‌ كو هێزا داعشه‌، هه‌رێمێ سنوور دگه‌ل مالكى نه‌مایه‌، ئه‌رێ مالكى ئه‌و هێز هه‌یه‌ بهێت و وان ده‌ڤه‌ر‌ان بگریت دا راده‌ست بكه‌ین، تو به‌هسا چ دكه‌ى؟ هه‌تا نها مه‌ چه‌ندین شه‌هید و بریندار همبه‌ر داعش داینه‌، ئه‌رێ ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ى ژى وه‌كوو سوپایێ مالكى ره‌ڤیبان وى ده‌مى دا په‌سنا كوردان هێتـه‌ كرن؟ وى ده‌مى دا ژ كوردان رازى بن؟”.
ل دۆر پێشبینیێن وى ژى بۆ پاشه‌رۆژا ئیراقێ كو به‌هسا پارچه‌بوونا وێ دورستبوونا سێ وه‌لاتان دهێته‌ كرن؛ سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ مه‌سعود بارزانى گۆت: “ره‌وشه‌كا گه‌له‌ك ئالۆزه‌ و نه‌ مومكینه‌ ژى ب هێسانى بهێتـه‌ چاره‌كرن، دو چاره‌ هه‌نه‌: یان دڤێت ئیراق ب تمامى بهێتـه‌ پارچه‌كرن یان هه‌ر ده‌ڤه‌ركێ ده‌ستهه‌لاتا خوه‌یا تمام هه‌بیت ڤێجا ب چو ئاوایه‌كى ئه‌ز نزانم. لێ وه‌كو جاران كه‌سه‌ك ل به‌غدا روونیت و بێژیت: ئه‌ز سه‌رۆكێ وه‌زیران و فه‌رماندێ گشتی یێ هێزێن چه‌كدارم و بكه‌یفا خوه‌ دێ ب ناڤ خه‌لكى كه‌ڤم، ئه‌ڤه‌ مومكین نینه‌، ئه‌گه‌ر پێكڤه‌ روونن ئه‌م ژى دێ هه‌ڤكارییا وان كه‌ین، بۆ وێ یه‌كێ چاره‌یه‌كا بنه‌ره‌تى بهێته‌ دیتن، ئه‌گه‌ر نه‌ ئیراق پارچه‌بوویه‌ و رۆژ ب رۆژێ ئه‌ڤ پارچه‌بوونه‌ پتر یا جهێ خوه‌ دگریت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای