ره‌هه‌ندێن زێده‌بوونا لایه‌نگرییا (داعش)ێ

 

د. عه‌بدولحه‌كیم بشار :

هندی كو ره‌هه‌ندێن زێده‌بوونا لایه‌نگرییا رێكخراوا تیرۆریستییا (داعش)ـێنه‌ كو ئه‌و یه‌ك دهێته‌ هه‌ژمارتن ژ خالێن سه‌ره‌كیێن هێز و ده‌ستهه‌لاتا وێ، جوداهییه‌ك د ناڤبه‌را وان ره‌هه‌نداندا ل ئیراقێ و سووریێ هه‌یه‌.
ل ئیراقێ: ئه‌و سیاسه‌تا تائیفییا حوكمه‌تا دكتاتۆری ب سه‌رۆكاتییا نووری مالكی بجهدكر كو یا ئاراسته‌كری بوو دژی پێكهاته‌یه‌كێ جڤاكی، ئه‌وژی ئه‌ره‌بێن سوننه‌بوون، بوویه‌ ئه‌گه‌ر كو كارڤه‌دانێن جه‌ماوه‌ریێن گشت ئه‌ره‌بێن سوونی دژی وان سیاسه‌تان هه‌بن و هێدی هێدی ئه‌و نه‌رازیبوون توندبوون تاكو وی رادده‌یی سیاسه‌تمه‌دارێن ئه‌ره‌بێن سوننه‌مه‌زهه‌ب نه‌شیان بڤه‌مرینن، له‌و ئه‌و خوه‌زا بوویه‌ هاریكار بۆ چێبوونا په‌ناگه‌هه‌كا جڤاكی كو رێكخراوێن توندڕه‌و لجه‌م خوه‌ بحه‌وینن، ژ وانژی؛ داعش، چونكو داعش شییا ب سه‌رهشكییا خوه‌ ب هزاران وه‌لاتیێن ئیراقی لجه‌م خوه‌ بده‌ته‌ كاری و سۆزا گه‌له‌ك خه‌لكێ سوننه‌مه‌زهه‌ب ژی بۆ خوه‌ كێشا، ئانكو ئه‌ڤ یه‌كه‌ بوویه‌ ئه‌گه‌ر په‌ناگه‌هه‌كا جه‌ماهیرییا بهێز بۆ داعشێ چێببیت و رێ پێ هاته‌دان ب ئازادی و ساناهی بزاڤێن خوه‌ ل ده‌ڤه‌رێن ئه‌ره‌بێن سوننه‌مه‌زهه‌ب بكه‌ت.
ل سووریێ: ژیوار جودایه‌ ژ ئیراقێ. سه‌رباری وێ سته‌ما رژێما لسه‌ر ئه‌ره‌بێن سوننه‌مه‌زهه‌ب سه‌پاندی و كوشتارگه‌هـ دژی وان ئه‌نجامداین و ب ئێكجاری وه‌لات وێرانكری كو ب سه‌دان هزاران ئاڤاهی وێرانكرینه‌، هه‌روه‌سا ئه‌و رژێم رابوویه‌ ب بجهكرنا هنده‌ك جورێن سیاسه‌تا هشكا تائیفی، لێ ئه‌و پێرابوون بووینه‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا خوه‌زایه‌كی بۆ وه‌رارا رێكخستیێن تائیفیێن دینی، ژ وانژی؛ رێكخراوا تیرۆریستییا داعشێ، لێ جوداكرنه‌كا ب هووری یا ڤان رێكخراوان ژ لایێ ئۆپۆزسیۆنا سووریێ كو ئارمانجێن وان یێن نه‌نیشتیمانی بهێنه‌ زانین، هه‌روه‌سا هه‌بوونا هۆشیارییا سیاسی لجه‌م ملله‌تێ سووریێ.. بووینه‌ ئه‌گه‌رێ وێ یه‌كێ كو ئه‌و رێكخراوێن تیرۆریستی چو جهـ و په‌ناگه‌هان بۆ خوه‌ لجه‌م ملله‌تێ سووریێ نه‌بینن، چونكو ئه‌و ترسا وان رێكخراوان دزانن، له‌و ب توندی لسه‌رئاستێ سیاسی و له‌شكری شه‌ڕێ وان دكه‌ن. هه‌لوه‌ستێ پێكهاته‌یا ئۆپۆزسیۆنا سووریێ ژی ژ داعشێ و ئه‌وێن وه‌ك وێ یێ ئاشكرابوو، به‌ری كو هه‌ڤپه‌یمانییا نێڤده‌وله‌تی و رۆژئاڤا دژی وان بهێته‌ پێكئینان، چونكو له‌شكرێ ئازاد به‌ری ساله‌كێ شه‌ڕێ داعشێ كرییه‌، هه‌روه‌سا هێزێن نیشتیمانی و هۆزێن وه‌لاتی ژی شه‌رێ وان كرییه‌، ئانكو ملله‌تێ سووریێ ئاگه‌هه‌ ژ ڤان دیارده‌یێن بترس و كه‌چ، له‌و ئه‌و لناڤ جڤاكێ سووریێ چو جاران سه‌ركه‌ڤتنێ بده‌ستخوه‌ڤه‌ نائینن، چونكو وان چو په‌ناگه‌هێن جه‌ماوه‌ری نینن، خوه‌ هه‌كه‌ وان لسه‌رئه‌ردی ژی هنده‌ك ده‌ستكه‌ڤت بده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینابن.
ئه‌و سیاسه‌تا خه‌له‌ت یاكو ئه‌مریكا ل سووریێ بكاردئینیت، دچیته‌ د به‌رژه‌وه‌ندییا چێبوون و وه‌رارا گرۆپێن تیرۆریستیدا، دبیته‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا په‌ناگه‌هه‌كا جه‌ماوه‌ری بۆ داعشێ، و بهێزترین خالێن بهێزبوونا وێ. ژ وان ستراتیژیێن ئه‌مریكا ل سووریێ كاری پێدكه‌ت ئه‌ڤه‌نه‌:
1- ره‌تكرنا ئه‌مریكا بۆ راده‌ستكرنا چه‌كێ پێدڤی بۆ له‌شكرێ ئازادێ سووریێ، داكو شه‌ڕێ داعشێ و رژێما سووریێ پێ بكه‌ت.
2- بزاڤێن ئه‌مریكا بۆ تێكه‌لكرنا پێكهاته‌یێ كوردی ل سووریێ ب رێیا هنده‌ك رێكخراوان بۆ شه‌ڕكرنێ دژی داعشێ، چونكو ئه‌ڤ یه‌كه‌ دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا گۆمانێ لجه‌م پێكهاته‌یێ ئه‌ره‌بێ سوننه‌مه‌زهه‌ب، ب تایبه‌تی ژی لجه‌م تویژێن ئه‌ره‌بێن هه‌ژار، ئانكو ئه‌ڤ یه‌كه‌ دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ هندێ كو گه‌له‌ك پێكهاته‌یێن دیتر دگه‌ل داعشێ هه‌ڤسۆزببن، وه‌ك كارڤه‌دانه‌ك ل همبه‌ر سیاسه‌تا ئه‌مریكا.
نابیت ب رێیا سه‌ركردایه‌تی و پێكهاته‌یێ كوردی ل سووریێ شه‌ڕێ داعشێ بهێته‌كرن، چونكو ئه‌و یه‌ك دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا هه‌ڤسۆزییا ئه‌ره‌بێن سوننه‌مه‌زهه‌ب دگه‌ل داعشێ، پاشی مرۆڤ دترسیت كاودان پێشكه‌ڤن و به‌ره‌ڤ شه‌ره‌كێ كوردی و ئه‌ره‌بیڤه‌ بچن كو هه‌كه‌ ئه‌و یه‌كه‌ ژی چێبوو دێ بیته‌ ئه‌گه‌ر ژناڤچوونا شۆرشا سووریێ. باشترین رێ بۆ كێمكرن و ژناڤبرنا داعشێ ل سووریێ ئه‌وه‌ كو چه‌كێ پێدڤی بۆ له‌شكرێ ئازاد بهێته‌ هنارتن، داكو ئه‌و ب ئه‌ركێ ژناڤبرنا كۆمێن چه‌كدارێن توندڕه‌و راببیت، چونكو پترییا ئه‌ندامێن له‌شكرێ ئازاد ژ ئه‌ره‌بێن سوننه‌مه‌زهه‌بن، له‌و دڤێت ئه‌و ببنه‌ سه‌رێ ڕمێ و هێزا سه‌ره‌كی بۆ شه‌ركرنێ دژی داعشێ. لێ بكارئینانا هنده‌ك پێكهاته‌یێن دیتر بۆ شه‌ركرنا داعشێ ل سووریێ وه‌ك هێزه‌كا سه‌ره‌كی، دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ بهێزبوونا داعشێ نه‌ك لاوازكرنا وێ. ئه‌رێ دێ ئه‌مریكا ل سیاسه‌تا خوه‌ زڤریت یان دێ به‌رده‌وامیێ ده‌تێ كو دبیته‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا په‌ناگه‌هه‌كا جه‌ماوه‌ری بۆ داعشێ؟.

 

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای