ده‌ستهه‌لاته‌كا سۆپه‌رئیگۆ لبه‌ر دكتاتۆریێ به‌رزه‌بوویه‌

 

د. نه‌سره‌دین ئیبراهیم گولی* :

سوپه‌رئیگۆ ( super ego ) یان ئه‌زێ‌ بلند، ئێكه‌ ژ پێكهاتێن سایكۆلۆژیك لنك مرۆڤی و ئێكه‌ ژ داهینانێن فرۆیدێ‌ به‌رنیاس د گۆڕه‌پانا ده‌روونناسیێدا. ئه‌زێ‌ بلند، هێمایێ‌ به‌هایێن مرۆڤی و بلندترین ئاستێن داخوازیێن ڕه‌وایێن جڤاكینه‌. ب گۆتنه‌ك دیتر؛ چه‌كێ‌ ره‌وشتیێ‌ مرۆڤی ئه‌زێ‌ بلنده‌ و دكه‌ڤیته‌ جه‌مسه‌رێ‌ دیتر ژ ئید ( Id ) كو دبنه‌ڕه‌تدا تنێ‌ به‌س به‌ره‌ڤ تام و چێژ وه‌رگرتن و خوه‌شیێ‌ پێهنگاڤان دهاڤێژیت. كانت، فه‌یله‌سۆفێ‌ مه‌زن، ژی وێ‌ ب ئه‌قلێ‌ پراكتیكی دده‌ته‌ نیاسین. ئه‌ركێ‌ منێ‌ بلند ده‌ستنیشانكرنا راستیێیه‌ ژ نه‌راستی و خه‌له‌تیێ‌، و گۆنجان یان دژایه‌تیكرنا كاره‌كییه‌ كو دگه‌ل بنه‌ما و پیڤه‌رێن ره‌وشتیێن كو دناڤ جڤاكێدا ناهێنه‌ گۆنجان، و بزاڤكرنه‌ بۆ هندێ‌ كو به‌رێ‌ تاكی بده‌ته‌ هندێ‌ ره‌فتارێن خوه‌ دگه‌ل ڤان بنه‌ما و پیڤه‌ر و پره‌نسیپان ڕێكبێخیت و بگۆنجینیت، تاكو ژ لایه‌نێ‌ جڤاكێڤه‌ بهێنه‌ په‌سندكرن و په‌رژاندن. ده‌مێ‌ كو ئه‌ڤچه‌نده‌ روودده‌ت و تاك هه‌ست پێ دكه‌ت و كار و ره‌فتارا وی دگه‌ل ڤان پیڤه‌ران دگۆنجیت، خوه‌شحال دبیت، ئه‌ڤه‌ ب سه‌ركه‌ڤتنه‌ك لنك وی دهێته‌ هژمارتن، لێ به‌رۆڤاژی ده‌مێ‌ ئه‌ڤ كار و ره‌فتار و پیڤه‌رێن جڤاكی و ره‌وشتی دگه‌ل هه‌ڤ ناگۆنجن، هه‌سته‌كا خراب بۆ وی تاكی دورست دبیت و تێدا هه‌ست ب گۆنه‌هباری و شه‌رمزاریێ‌ دكه‌ت و به‌رده‌وام خوه‌ ژ ڤێ‌ چه‌ندێ‌ ڤه‌ لۆمه‌هی دكه‌ت.
هنده‌ك حوكمه‌ت، بۆ نموونه‌؛ ئه‌و دكتاتۆرییه‌تا نێزیكی ئێك سه‌ده‌یه‌ ده‌ستهه‌لاتێ‌ ل كوردستانا مه‌ دكه‌ت، هه‌ر ژ سه‌ره‌تایا دورستبوونێ‌ و هه‌تا نۆكه‌، به‌رده‌وام یا دژی سه‌ره‌تاییترین مافێن ره‌وایێن گه‌لێ‌ مه‌ ڕاوه‌ستیایی و بزاڤكرییه‌ مه‌ ژ وان مافان بێبه‌هر بكه‌ت، سه‌رباری وێ‌ چه‌ندێ‌، ژ هه‌موو جۆرێن كریارێن دڕندانه‌ و توندوتێژیێ‌ ژی دگه‌ل مه‌ یا بكارئینایی، جینۆساید، ئه‌نفالكرن، كیمیابارانكرن و وێرانكرنا هزاران گۆند و باژێرێن كوردستانێ‌ و … هتد.
چو گۆمان تێدا نینه‌ كو ئه‌ڤ هه‌موو كریارێن دڕندانه‌ دژی هه‌موو بنه‌مایێن مرۆڤایه‌تی و ئایینانه‌، ژ ڤێ‌ چه‌ندێیه‌ كو ئه‌و تاكێن ب ڤان كارێن نه‌مرۆڤانه‌ ڕابووین، به‌رده‌وام یێن ل بن هێڕشێن سوپه‌رئیگۆیێ‌ خوه‌دا بووین، لێ‌ عینادی و ڕكگرتنێ‌ (ئید)ـێ‌ وان بسه‌ر سوپه‌رئیگۆیێ‌ ب ره‌وشت و جڤاكدۆست و پیڤه‌رناسدا د ستراكچه‌رێ‌ كه‌ساتییا واندا زالبوویی و نه‌هێلایه‌ ئه‌ڤ منێ‌ بلند لنك وان ب كارێ‌ خوه‌ یێ‌ سه‌ره‌كی ڕابیت، و ته‌نها هینگی ئه‌وێن هاتینه‌ سه‌ر هۆشێن خوه‌ كو سروشتی تۆلا ڤان هه‌موو زۆرداری و سته‌مگه‌ریێ‌، ئه‌وا وان دگه‌ل نه‌ته‌وه‌یێ‌ مه‌ كری، ل وان ڤه‌كرین و ئه‌و گه‌هاندینه‌ سزایێ‌ خوه‌، چنكو وه‌كی دبێژن “جیهان جهێ‌ سزادانێ‌” یه‌. مه‌ دیتن ڤان ده‌ستهه‌لاتدارێن زۆردار، پشتی به‌رۆڤاژی منێ‌ خوه‌ یێ‌ بلند لڤیاین و ره‌فتاركرین، چاوا لسه‌رده‌ستێ‌ سروشتی ئێك لدووڤ ئێكی هاتنه‌ سزادان و نه‌ته‌وه‌یێ‌ كورد هێشتا یێ‌ دمینیت و دێ‌ هه‌رده‌م مینیت، چنكو خۆدان كۆمه‌كا به‌هایێن جڤاكی و مرۆڤییه‌ كو ئێك ژ وان وه‌لاتپارێز و مێرخاس و عه‌گیدن كو د جلوبه‌رگێن پێشمه‌رگه‌هیدا وه‌ك هێزه‌كا پۆلایى ده‌ستێ‌ هه‌ر زۆرداره‌كی د بنێ‌ ڕا ژێڤه‌دكه‌ن.

*بسپۆری پێداگۆگیا و سایكۆلۆژی/ به‌شی ده‌روونزانی/ زانستگه‌ها زاخۆ.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای