ده‌رچوویێن ئێكێ‌ بۆ به‌لاڤه‌كرنا زانینێ‌

شێرزاد نایف

مژارا گرێدای ئاریشه‌یا دامه‌زراندنێ‌ هه‌كه‌ بابه‌تیانه‌ سه‌حكه‌ینێ‌ دێ‌ دیاربیت كو ئاریشه‌یا ته‌راكوما خویندكارێن ده‌رچووی و نه‌بوونا ده‌لیڤه‌یێن دامه‌زراندنێ‌ و كاری، هه‌می ئه‌ردێ‌ ڤه‌گرتی، هه‌ما هه‌كه‌ ده‌رگه‌هێ‌ گۆگلی ڤه‌كه‌ی و سه‌حا رێژه‌یا بێكاریێ‌ و نه‌بوونا دامه‌زراندنا ده‌رچوویان، گه‌له‌ك دوور نینه‌ ژ یا هه‌رێما كوردستانێ‌ به‌لكو خرابتره‌ ژی، نه‌مازه‌ ل عیراقێ‌ ب خوه‌ ژی وه‌سایه‌ و سه‌ره‌رای خوه‌ وه‌لاتێن ئه‌مریكی بخوه‌ ژی، شرۆڤه‌ بۆ وێ‌ ئێكێ‌ دچن كو رێژه‌یا مرۆڤان به‌ر ب زێده‌بوونێ‌ ڤه‌یه‌ و گه‌هشتیه‌ وی راده‌یی به‌ره‌بابێن كه‌ڤن و نوو ته‌ڤلی هه‌ڤبووینه‌، به‌ره‌بابێن نوو زووتر و ب له‌ز مه‌زنبوون، سال زوو یێن دفڕن، به‌لێ‌ ل ده‌ڤ مه‌ ب راستی بارێ‌ كوردستانێ‌ زۆر گرانبوویه‌، ب هه‌موو ره‌نگان هه‌ره‌شه‌ هاتینه‌ سه‌ر، هاتنا ئاواره‌ و په‌نابه‌ران ژی ئێجار فشار خستیه‌ سه‌ر ڤی سه‌كته‌ری، گرنگ ئه‌وه‌ ئه‌ڤ بریارا نێچیرڤان بارزانی یا ده‌رخستی، هه‌ناسه‌ك فره‌هـ بوو ژبۆ خویندكاران و رێزگرتنه‌كه‌ بۆ زانست و زانینێ‌، جوانییا وه‌كهه‌ڤییێ‌ ئه‌وه‌ نه‌ ل سه‌ر مه‌رجه‌كێ‌ دیتره‌، به‌لێ‌ ل سه‌ر زیره‌كی و ئاستێ‌ مێشكێ‌ خویندكارانه‌، هه‌ڤركی یه‌ ل سه‌ر ئاستێ‌ زانستی یێ‌ ب شیانتر بیت دێ‌ ب هه‌ڤرا رۆلێ‌ خوه‌ بینن، هیڤیه‌ك دێ‌ هه‌موو خویندكاران په‌یدا بیت كو هه‌ڤركیێ‌ بكه‌ن ل سه‌ر پێشخستنا ئاستێ‌ خوه‌ و زانینا خوه‌ و مێشكێ‌ خوه‌، چونكو ب تشته‌كێ‌ رێژه‌یی هه‌ر پشكه‌كی سێ‌ خویندكار دێ‌ تشته‌كێ‌ نه‌یێ‌ ئه‌سته‌م بیت، كو پتر خوه‌ زیره‌ك بكه‌ن، هه‌تا ئاستێ‌ زانستی یێ‌ وه‌لاتێ‌ مه‌ پێشڤه‌چوو، هه‌لبه‌ت بیاڤێ‌ قورتالكرنێ‌ یێن ئاسۆیێن مێشكێ‌ مرۆڤاتی دێ‌ ڤه‌بن، سوبه‌هی هه‌ر ئه‌و خویندكارن دێ‌ ڤی مله‌تی بریڤه‌به‌ن و بژاره‌یێن ڤێراگه‌هشتنا ملله‌تان دێ‌ كه‌ڤیته‌ ده‌ستێ‌ وان، هه‌ر ژ نها دێ‌ مفای ژ سه‌ربۆرێن باب و باپیران وه‌رگرن، پێنگاڤه‌ك فه‌ر و لۆژیكی بوو كه‌سێ‌ نێچیرڤان بارزانی هاڤێتی، هه‌ر چو نه‌بیت دا ئه‌و كه‌سێن ئه‌كادیمی و ل ناڤ جهێن په‌روه‌ده‌ و فێركرنێ‌ دا هه‌ست بكه‌ت كو خودانه‌ك هه‌یه‌ خوه‌ ل ئاریشه‌یێن وان دكه‌ته‌  خوه‌دان، و نه‌ك وه‌كو گه‌له‌ك ژ وه‌لاتێن رۆژهه‌لاتا ناڤین كه‌سێ‌ های ژ كه‌سێ‌ نینه‌، بێخودانی یه‌، له‌ورا ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ د هزرا هه‌موو خویندكاران دا دێ‌ هیڤیێن گه‌شتر په‌یدا كه‌ت كو مسۆگه‌ر پێنگاڤێن باشتر و گه‌شتر دێ‌ ل دووڤدا هێن، هه‌لبه‌ت وه‌كو ئه‌زی ئاگه‌هدار كو گه‌له‌ك سه‌كته‌رێن دیتر ئاریشا دامه‌رزاندنێ‌ دحه‌بینیت و ئاریشیێن وان كێمتر وه‌كو سه‌كته‌رێ‌ ساخله‌میێ‌ و نۆشداران ژ به‌ر پێدڤیا جڤاكی و دۆخێ هه‌رێمێ‌ بۆ خزمه‌تێن وان، نه‌مازه‌ خه‌له‌كه‌كێ‌ زۆر ل هه‌رێما كوردستانێ‌ جهنشین بوویه‌، ژ ئاواره‌ و په‌نابه‌ر و خه‌لكێ‌ بیانی ژ ئه‌گه‌رێن جۆرا و جۆر، به‌لێ‌ سه‌كته‌رێن دی ژبلی ده‌لیڤه‌یێن كه‌رتێ‌ تایبه‌ت ئه‌ڤ بریاره‌ دێ‌ پتر مفای گه‌هینته‌ وان، چونكو ئه‌ڤ بریاره‌ دێ‌ 1300 ده‌رچوویان ب خوه‌ڤه‌گریت، ل گۆره‌ی تایبه‌تمه‌ندیێن وان و پۆلینكرنا وان ب پشكێن خواندنێ‌، هه‌روه‌سا ژی چونكو ده‌ما جڤاك به‌رفره‌هـ بوو ب ره‌نگه‌كێ‌ ئۆتۆماتیكی دێ‌ بیاڤێن كاری و دامه‌زراندنێ‌ هه‌بن، دێ‌ ناڤه‌ندا عیراقێ‌ و جڤاكێ‌ ده‌ولی نه‌چار كه‌ت د هاوارا ڤێ‌ ئاریشێ‌ بهێت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای