دجڤاکێ مەدا بۆچی ژنا ئازاد ب بەرەلایی دهێتە شوبهاندن؟

ئەڤین سدقی  حەجی

دان و ستاندن لدۆر پرسا ژنێ بەری هەر تشتەکێ پێویستێ ب زانست و زانینێ هەیە، کا چاوا بسپۆرێن ماتماتیکێ لسەر لێکدان و کۆمکرنا ژمارا زانستێ خوە پێش دئێخن و دشین لگۆر پێزانینێن خوە لسەر بابەتێ ماتماتیکی (بیرکاریێ) باخڤن، ئاها وەسا بۆ ڤەکۆلین و بابەتێ ژنێ ژی ئەم پێویستێ ب کەسانێن شارەزا و خودان شیان و زانستین، بۆ نموونە ڤێرێ پرسیارەک یا هاتیە ئازراندن، پرسیار دبێژیت: بۆچی ژنا ئازاد یا بەرەلایە؟ جارێ هەر دەستپێکێ دڤێت بێژین، بۆچی و چاوا پرسەک ب ڤی رەنگی بێهیتە دارێشتن؟ ب ڤی شێوەیێ گوهدار گوهـ لێ دبیت، ژن، ئازادی، بەرەلایی؟ ب بۆچوونا من ئەو مێشکێ ئەڤ پرسیارە دارێشتی مێشکەکێ ڤالا و بەرەلایە، ژبەرکو هێشتا نەشیایە سنورێن ئازادی و بەرەلاییێ بنیاسیت، هەر ئازراندنا ڤی بابەتی ب ڤی شیوەیێ پرسیارێ دوپاتکرن و پشتبەستنەکە بۆ بیر و بۆچوونێن ب ڤی رەنگی، گۆهەرین و شورەش و ئازادی بەرهەمێ قۆربانیدانێ نە، چ مللەتەک و چ دیرۆکەکا پێشکەفتی نەهاتیە دارێشتن ئەگەر ژنێن ئازا دناڤ وێ خاکێ دا نەژیابن، ئەڤ دیتنا بن دەست کرنا ژنێ ژ کەتوارێ کوردەواریێ نەهاتییە، وەک گەلەک جارا ب شانازیڤە لسەر دیرۆکا کەڤنارا وەلاتێ روژێ دئاخڤین و ب شانازیڤە دبێژین کو ژن مینا خوداوەندا بووینە و خودان دەستهەلاتدارێن دەڤەرێ، بەلێ ئەڤ زڤرینە بۆ وان ئیمجاداتا چ تشتەکێ ل نها مە ناگۆهەریت، ئەگەر ئەم ل ئەگەرێن بندەستی و داگیرکرنا هزرا ڤی مللەتی نەگەریین، بەرەلایی چ رەگەزا نانیاسیت، پەیڤەکە کو بۆ مرۆڤێن خودان رەفتارێن نەردروست و رەوشتێ لاواز دهێتە بکار ئینان، هندی هزر تێدا دکەم نەشێم گرێدانا وی ب بابەتێ ئازادیێ ڤە ببینم ژبلی هندی کو هەر دو خالێن هەڤدژن ئێکێن، ئازادی سالوخەتەکێ رەسەنێ ناخێ مرۆڤێن بهێز و پاقژە، مخابن دڤێت بێژم کو هڤرکییا دناڤبەرا رەگەزێن مێ و نێر مێژوویەکا کەڤن یا هەی، ئەڤ هەڤرکییە د دیرۆکێ دا هاتییە گوهرین ژ رەگەزی بۆ دەستهەلاتدارێ بۆ ئابوور و سیاسەت و ب رێڤەبرنێ و ب گوهرینێن گلۆبالیزمێ دێ بینین کو مەیدانا هەڤرکرییێ گەلەک بەرفرەهتر لێهاتیە. ڤێرێ باس ل جڤاکێ مە دهێتە کرن، جڤاکەکێ کو زۆرینەیا سالوخەتێن وێ ئکتسابینە و ئێدی هەر تشتەک وەک چاڤلێکرنەک دشیت گوهرینێن مەیدانی لێ پەیدا کەت، ئانکو ئەم یێن لسەر جڤاکەکێ پۆپۆلار دئاخڤین د جڤاکێن مینا جڤاکێ مەدا کو کێشێن بنەرەتی هەنە لسەر ئاڤابوونا کەساتیا دوور، ژ رەگەزا باوەرم ئازادی نەبوویە و نەهاتییە هەبوونێ ژی و ئەگەر هەبیت ژی ب رێژەکا گەلەک کێم دهێتە دین، ژبەر کو ئەم د ناڤ سنۆرێن چارچوڤەکری دا دژین یێن کو بۆ مە هاتینە دانا ن لەوما دەما باس ل جڤاکی و بێ ئوختباریا وێ بەرامبەر ژنێ دهێتە کرن دڤیت بزانین کو بێژە و ئاخفتنکەر کو رەگەزێ نێرە ڤێرێ ب خوە نە مرۆڤەکێ ئازادە دا کو بشێت پیناسەیەکێ بۆ ئازادییێ ببینیت، ئەز باوەرم کو دایکێن ئازا دشێن زارۆکێن ئازاد ژی پەروەردە بکەن، بابەکێ ئازاد دشیت پشتەڤان بیت بۆ باوەرییا کچەکا ئازاد دناڤ جڤاکی دا، بەلێ ئەڤە هەمی ناهێتە هەبوونێ ئەگەر، مرۆڤ ب خوە نەخوازیت ئازاد ببیت ئازادی د ئالاڤەکێ بەرفرەهـ دا رامانا سەربەخوەییا هەر تشتەکێ بێ کو ب تشتەکێ دیڤە بێهتە گرێدان دەت ئەڤجا ئەگەر بەس ئەڤێ پێناسەیا بچیک بینە بەرچاڤ دێ بینن؛ کو د چڤاکەکێ دا کو ئازادیێ کو هندە پەیڤەکا رەهایە ب بەرەلایییڤە گرێدەن! دێ چاوا هێزا خوەراگری و بەردەومییێ بۆ مروڤێ مینیت ئازادی؟ ئانکو مرۆڤ لگۆر میشک و زانستێ خوە بشێت بریاردەر بیت ل سەر رەفتار و کریارێن خوە بێ کو چ گڤاشتنێن دەرەکی لسەر مرۆڤان هەبن، بۆ من هەمی گاڤا پرسیار بوو؛ کا بۆچی ئەگەر ژنەک بخوازیت بزانیت کا رۆژێن هەڤژینێ وێ چاوا دەرباز دبن، دبێژنێ ژنەکا دلپیسە و یا حەسیدە! لی هەمان ساخلەت بۆ زەلامی دێ بێژنێ زەلامەکێ ب غیرەتە یێ هشیارە سەر نامیسا خوە؟ بۆچی دەما ژنەک ب دو ئاخفتنا سەردا نەچیت و بەرگرییێ ژ مافێ خوە بکەت و بساناهی ژ هەمی خەلەتییا نەبۆریت، دبێژن ژنەکا فێلبازە و ئەگەر زەلامەک وێ رەفتارێ بکەت، دبێژن ئەشهدو بیلا زەلامەکێ تەمەت بەژنا خوە ژیرە؟! لەوما دویر نابینم ئەگەر د ڤی جڤاکی دا ژی هندەک هەبن کو بێژنە ئازادییا رەوا ژنێ بەرئەلایی بەلێ سەر ڤان هەمی تشتان ئەو کەسێن کو ژیان گۆهەرین هەر هەمی قۆربانیدەر بووینە و رەنگە نەشیابن بەرهەمێ قۆربانیا خوە ژی ببینەڤە، لەورا ئەم ژی دڤیت پێکولێ بکەین بۆ گرینێ ئەگەر بۆ مە ژی نەبوو بلا کچ و کورێن مە نەبنە قۆربانی.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای