خێزان قوتابخانه‌یه‌

د. نه‌سره‌ددین ئیبراهیم گولی* 

 

د جهێ‌ خۆدایه‌ كو هنده‌ك گله‌یی و گازنده‌یان ژ مالباتا كورده‌واری بكه‌ین. خێزانه‌كا تێر بچویك كو ده‌یباب وان ڕادده‌ن و به‌ردده‌ن و خوه‌ ل هیڤییا هندێ‌ دهێلن كو هه‌كه‌ر مه‌زن بوون، دێ‌ قوتابخانه‌ ئه‌ركێ‌ په‌روه‌رده‌كرنا وان ب ستۆیێ‌ خوه‌ڤه‌ گریت، لێ‌ ئه‌و خافلن ژ هندێ‌ كو خیزان قوتابخانه‌یا ئێكه‌مه‌. جهێ‌ داخێیه‌ ئه‌م هۆسا هزران دكه‌ین و په‌روه‌رده‌كرنا زارۆكێن خوه‌ بتنێ‌ ل هیڤییا قوتابخانێ‌ دهێلین. ڤه‌كۆلینێن زانستیێن كو ل پتر ژ بیست وه‌لاتێن جیهانێ‌ هاتینه‌ ئه‌نجامدان، نیشاندده‌ن كو سه‌قایێ‌ مالباتێ‌ گرنگترین فاكته‌رێ‌ پێشكه‌ڤتنا قوتابیانه‌ د خواندنێدا، هه‌روه‌سا ژی ره‌زامه‌ندی و تام و چێژ وه‌رگرتنا وان ژ قوتابخانه‌یێ و فێربوونێ‌ ب گشتی ده‌مێ‌ كو بیروباوه‌ر و ئاراسته‌ به‌هایێن خێزانێ‌ و قوتابخانێ‌ لدۆر فێربوونێ‌ و په‌روه‌رده‌ی وه‌ك ئێك بن، ئه‌و زارۆكێ‌ ژ وێ‌ خێزانێ‌ ڕابیت دێ‌ ژ هه‌می دل و گیان حه‌ز ژ قوتابخانێ‌ و مامۆستایی و قوتابیێن دیتر و ل دوماهیێ‌ ژی فێربوونێ‌ كه‌ت.
ڤه‌كۆلین هه‌روه‌سا نیشاندده‌ن كو ئه‌و ده‌یبابێن ب هۆشیاری سه‌ره‌ده‌ریێ‌ دگه‌ل زارۆكێن خوه‌ دكه‌ن، زارۆكێن وان ل قوتابخانه‌یان باشترین و سه‌ركه‌ڤتیترین قوتابینه‌، به‌رۆڤاژی ئه‌و ده‌یبابێن كو ب ده‌گمه‌ن و كێم سه‌ره‌ده‌ریێ‌ دگه‌ل زارۆكێن خوه‌ دكه‌ن، زارۆكێن وان خۆدانێ‌ ئاسته‌كێ‌ نزمن د فێربوونی و ژیانا قوتابخانه‌ییدا. ئه‌و قوتابیێن كو دناڤا خێزانێدا فێری ڕێزگرتن ل ژیانێ‌ و ده‌می بووین و ده‌مێ‌ خوارن و ڤه‌خوارن، خواندن و یاری و نڤستنا وان ژ ئالیێ‌ خێزانێڤه‌ دهێته‌ كونترۆلكرن و ڕێكخستن، ژبلی كو د قوتابخانێدا پترتر په‌یره‌وییا یاسایێن ڕێككاریێ‌ دكه‌ن، هند ژی بۆ خوه‌ نۆكه‌ و ل ئاینیده‌ی ژیانا خوه‌ یا ئاسایی و یا قوتابیاتیێ‌ و بگره‌ ل ئاستێن كاری ژی پترتر ڕێكدئێخن.
ئه‌و زارۆكێن پتر ژ ئالیێ‌ ده‌یبابێن خوه‌ڤه‌ دهێنه‌ پشته‌ڤانیكرن، سۆزداریێ‌ ژ وان دبینن و ژ ئالیێ‌ خێزانێڤه‌ دهێنه‌ هاندان، پشتگه‌رمیێ‌ بۆ ڤێ‌ چه‌ندێ‌ دبینن و د كاروبارێن قوتابخانه‌یێدا پترتر ئاره‌زوو بۆ ئه‌نجامدانا ئه‌ركێن خوه‌ هه‌یه‌ و پترتر دێ‌ حه‌ز ژ قوتابخانه‌یێ دكه‌ن، ده‌مێ‌ دخێزانێدا دیالۆگ دگه‌ل زارۆكان كاره‌ك ئاسایی بیت و بڕیارێن بچویك ب ره‌زامه‌ندییا زارۆكان بهێنه‌دان، ده‌لیڤه‌یه‌كه‌ بۆ هندێ‌ قوتابی هه‌ر ژ نۆكه‌ فێری هه‌لگرتنا ئه‌ركێ‌ به‌رپرسیاره‌تیێ‌ ببن، ئه‌ڤچه‌نده‌ دێ‌ پتر وان مكۆر كه‌ت كو پشتێ‌ ب خوه‌ گرێبده‌ن و باوه‌ری ب خوه‌بوون لنك وان بهێزتر و خۆرتتر ببیت.
هه‌تا كو ژ لایه‌نێ‌ زمانه‌وانی ژی، خێزان ده‌لێڤه‌یه‌كێ‌ مه‌زنه‌ كو هاریكارییا گه‌شه‌یێ‌ لایه‌نێن زمانه‌وانی و دروستی و ساخله‌می و ئاست و ڕێژه‌یا ووشه‌ و ڕسته‌یان لنك قوتابی دكه‌ت. دبیت د خێزانێن مه‌ یێن كورده‌واریدا و ژبه‌ر نه‌خوانده‌وارییا ده‌یبابان، گه‌له‌ك زارۆك هه‌تا مه‌زن ژی دبن گه‌له‌ك زاراڤه‌ و ووشه‌ و به‌لكو ژی پیتان ژ ئێك دیتر ڤاڤێر و جودا ناكه‌ن، جیاوازییا (چ) و (ج) یان (ك) و (گ) و… هتد، ناكه‌ت و ل قوتابخانه‌ی و پشتی هنگێ‌ ژی هه‌ر لسه‌ر هندێ‌ دچیت.
هیڤی و ئۆمێدا ده‌یبابان ژی به‌ره‌یه‌كێ‌ دیترێ‌ شه‌نگسته‌یێ‌ ژیانا زارۆكییه‌ ل ئاینیده‌یى. ده‌مێ‌ ده‌یباب لدویڤ شیانا زارۆكێ‌ خوه‌، ئۆمێد و هیوایێ‌ بۆ زارۆكێن خوه‌ دخوازن و لسه‌ر بنه‌مایێ‌ ئاستێ‌ شیانێن مێنتالی و جه‌سته‌یی و هزری و ره‌گه‌زێ‌ وان، ئارمانجا بۆ وان ده‌ستنیشان دكه‌ن، بێگومان دێ‌ سه‌ركه‌ڤتنا وان زارۆك و قوتابیان ل نۆكه‌ و ئایینده‌یدا پترتر بیت، چونكی داخوازییا تشته‌ك ژ هێز و شیانا زارۆكی مه‌زنتر بیت، دێ‌ وی تووشی شكه‌ستنێ‌ كه‌ت و شكه‌ستنێن به‌رده‌وام لنك وی دێ‌ هێنه‌ گشتاندن، ئه‌ڤ بژاندنه‌ ل ئاینیده‌یی و كاودان و كارێن دیتر، دێ‌ وی قوتابی و كه‌سه‌كێ‌ نه‌وێره‌ك و دووره‌ په‌رێز و نه‌زیره‌ك په‌روه‌رده‌ و بنیات كه‌ت، دویر نینه‌ وی به‌ره‌ڤ ئاراسته‌ و به‌هایێن توندوتیژیێ‌ و سازێ‌ و ڕێكخراوێن تیرۆریستی و لایه‌نێن هه‌لپه‌ره‌ست پالبده‌ت و هنگێ‌ هێدی په‌شێمانی دادێ‌ كه‌سێ‌ ناده‌ت.

*بسپۆری پێداگۆگی و سایكۆلۆژیایێ‌/ زانـــینگـــه‌ها زاخۆ

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای