خواندنەک بۆ رۆمانا ئاخبرینوس

ھەودان سەعید

رۆمانا ئاخبرینوس یا (مللەت محەمەد)، ئێک ژ وان رۆمانێن ڤێ داویێ بەلاڤ بوویە، کۆ ھەلگرا چەند پەیام و بۆچوونێن ب مفایە و خواندەڤان دکاریت چەند میناکێن کەتوارێ ژیانا خوە د ناڤا پاراگرافێن وێدا ببینیت و ئێکسەر ھەڤبەرکیەکێ دناڤبەرا خوە و تێکستی دا بکەت.
رۆمان گرێدای کەسایەتیەکێ (پیل) یاریا شەترەنجێ یە، ئەو ژی سەربازەکە کۆ بریارا دەرکەفتنێ ژ چوارچوڤێ چوارگوشەیێن یاریا شەترەنجێ ددەت، ژ بەرکۆ ژ جەنگ و کوشتنێ حەز ناکەت. سەرباز د دەرکەفتنا خوەدا تێکەلی ژیانا مرۆڤان دبیت و چەندین دەرگەھێن ژوورێن بوارێن جودا یێن ژیانێ ڤەدکەت، د ھندرێ روودانێن ھەر ژوورەکێ دا، پەردەیێ ل سەر ھندەک راستیێن تەحل رادکەت، کۆ دناڤا وەلاتێ مەدا ھەنە، وەک میناک (ژورا میزانێ، ژوورا نانی، ژوورا خوەزای، ژوورا تەندروستی….ھتد).
خواندەڤان ئەگەر یاریزانێ شەترەنجێ بیت، ب خواندنا ڤێ رۆمانێ ھزرەکا نوی ژ پیلێن شەترەنجێ دکەت و ھەست ب ریفلێکس و ئازار و دلخوشیا پیلان دکەت. نڤیسەر ل جھەکی گەلەک ب جوانی باس ل ھەستێ نەخوش و ریفلێکسا سەربازێ شەترەنجێ دکەت، دەما سەرباز دبێژیت: “ھەر جارەکا ھاتبام کوشتن و دەرکەفتبام، دا دوبارە د گۆرەپانێ دا زیندی بمەڤە و ھوسا ئەڤ جورە زیندی بوون و مرنە بەردەوام دبوو”.
ژوان بۆچوون و پەیامێن ڤێ رۆمانێ کۆ سەرنجا من راکێشای، نڤێسەر دیاردکەت کۆ نابیت د ژیانێ دا بەردەوام ل جھەکی بمینین، ھەر جارەکا ئەم رابووین بلا راوەستیای نەمینین ژ بەرکۆ رابوون بۆ راوەستیانێ نینە، بەلکۆ بۆ برێڤەچوونێ یە، دیسان نابیت بەردەوام دلڤینێ دابین، وەک میلێ دەمژمێرێ بەردەوام د بازنەیەکێ دا بزڤرین و مە شیان نەبن خوە براوەستینین. خەباتکرن و ماندیبوون و کارکرن ژ بۆ گەھشتنا ھیڤی و ئارمانجێن مە، یێن کۆ خەونا پێڤە دبینین، پەیامەکا دی یا رۆمانێ یە گەلەک جار مرۆڤ ھزردکەت بۆ رەڤینێ ژ راستیەکا تەحل یان ژ کەتوارەکێ توند نڤستن ئارامترین پەناگەھە، لێ نڤیسەر بەروڤاژیا ڤێ چەندێ ب ھێزێ دیاردکەت، دەما ل جھەکی دبێژیت: “ئەو کەسێن خەونان دبینن، ئەو ھندەک مرۆڤێن نڤستینە، لێ ئەو کەسێن ل راستیێ دگەرن ئەو د بلندترین ئاستێ ھوشیاربوونێ دانە”.
پێدڤیە ھندەک جار ھەلگرێن پەیڤا نەخێر بین، چونکە دەما ب نەچاری پەیڤا بەلێ دبێژین، ئەنجام ئازاردانا ناخێ مەیە ژلایێ ویژدانێڤە، خواندەڤانێ رۆمانێ دکاریت فێری گوتنا پەیڤا نەخێر ببیت، نڤێسەر ل سەر زارێ سەربازی دبێژیت: “پەیڤا نەخێر بو من بالکێشترە ژ پەیڤا بەلێ چونکە لپشت ھندەک بەلێ یان راستی دھێنە مکیاژکرن و نڤاندن”. ھەر دیسان دیاردبیت نڤێسەر ژ کەسێن خەمخورێ شووشتنا مێشکی و کێم کارکرنا راشیونالیزمیە، لەوما ل دوور دیارکرنا بھایێ مێشکی ل جھەکی سەرباز دبێژیت: “ھەژاریا مێشکی پتر من د ئێشینیت ژ ھەژاریا پارەی”. نڤێسەر پەردەیێ ل سەر راستیەکا دی یا تەحلا کۆ دناڤا جڤاکێ مەدا ھەی رادکەت ئەو ژی ئەوە کۆ مەزن خودایێ ب ترس بۆ زارۆیان ددەنە نیاسین، ل جھێ کو خودایێ جوان و باش و دلوڤان بۆ بدەنە نیاسین، ھەردیسان ل شوونا چاوانیا بدەست خستنا بەھەشتا سەردونیایێ نیشا زارۆیان بدەن، دوزەخا تژی ئاگرا بن دونیایێ نیشاددەن، سەرباز ل جھەکی دبێژیتە فریشتەکی ما خودێ یێ چاوانە؟ فریشتە دبێژیت گەلەک یێ جوانە، سەرباز دبێژیت گەلەک باشە ئەز ژێ ناترسم دەما من ھوسا ئاخفتی ھەوایەکێ بھێز ئەز پاشڤە برم و پشت و پشت ل ئەردی دام. یاخویا بۆ کۆ ئەوێ ئاخفتنێ فریشتە تورەکر نزانم و تێ ناگەھم کو چاوان ژ جوانیێ برەڤم و ژێ بترسم، ھەردەم دێمێن تورە و کریارێن درندە من دترسینن.
ل سەر بھایێ مرۆڤایەتیێ سەرباز دبێژیت: “ئەگەر کەر د رێکەکێ دا ب ھەلنگڤیت جارەکا دی دوێ رێکێرا ناچیت، چ جاران بەر ب پاش ڤە نازڤریت، ھەردەم بەر ب پێشڤە دچیت، ئەڤ کریارە وێ دگەھینیت بلندترین رێز ل کەراتیا خوە بگریت، لێ دەما ئەز دگورەپانێ دا سەدان جاران من گوهـ لێ بوو، یاریزانان ب کەر ئێک دو ناڤکرییە و رێز ل مرۆڤ بوونا خوە نەگرتیە”. ل دۆر مافێ ژنێ ب جوانی دبێژیت: مافێ ژنێ د دەستێن چ کەسان دا نینە یێن د دەستێ ژنێ ب خودا”.
زێدەباری گەلەک پەیامێن دیێن جوان، لێ ب بوچوونا من ھندەک خال ھەنە نڤێسەر وەک پێدڤی ل سەر نە راوەستیایە وەک میناک بکار ئینانا پەیڤا لەشکەر، بتنێ بۆ یەک سەرباز نەیا گونجای بوو، پێدڤی بۆ پەیڤا سەرباز بکارئینابا، چونکی پەیڤا لەشکەر بۆ گەلەک سەربازان دھێتە بکارئینان. خواندەڤانێ یاریزانێ شەترەنجێ نە بیت دبیت ھزرە کا نەباش و خەلەت ل سەر شەترەنجێ وەربگریت. شەترەنج بخوە وەرزش و راھێنانا مێشکییە و بیرداکا مرۆڤی ب ھێز دئێخیت و یاریەکا جیھانییە، چ زیان تێدا نینە یاریا شاھانە و کەسێن زیرەکە، لێ نڤێسەری ھیچ ئاماژە نەدایە ب باشییەکا ڤێ یاریێ و ھەست ب بەرپرسارییەتا زانستی نەکرییە.
ل جھەکی سەرباز دبێژیت: “دوماھیک لەشکەر بووم کو ژ چوارگوشەیا خو دەرنەکەفتیم، ژبەرکۆ چ جارێن دی باوەریا من ب ئەوان یاریا ناھێت، ئەوێن ھندەک کەس تێدا دھێن کوشتن دا پاشا تێدا بھێت پاراستن، ئەو پاشایێ شیان نەبن خو د سەر دو چوارگوشەیان را بھاڤێژیت و کارێ وی بتنێ رەڤین بیت، دێ چاوا شیان ھەبن مە بپارێزیت”… ئەگەر بنێرین د یاریا شەترەنجێ دا، شاهـ کارێ وی بتنێ رەڤین نینە، ئەو ل دیف ئاستێ بیرتیژیا یاریکەری دمینیت، یاریزانێ زیرەک شاھی بەشداری ھێرش و بەرگریێ ژی دکەت. سەبارەت لڤینا سەربازان نە ب بریارا وانە بەلکۆ بریارا یاریکەرییە، ژلایەکێ دیڤە شەرێ مان و نەمانا ھەر پیلەکێیە، لەوما ھەموو ژ بۆ پاراستنا گیانێ خوە د جەنگن. راستە ژبەرکۆ سەرباز د یارییا شەترەنجێ دا پشتی پێنگاڤا ئێکێ بتنێ چوارگوشەکێ بۆ پێش دچیت و ل کوژیا دوژمنان دکوژیت ھەر ئەڤ دەستھەلات و لڤینا کێم ئەگەرە، کۆ سەرباز پتر ببنە قوربانی دیاریێ دا، لێ نڤێسەری ھیچ ئاماژە ب وی سەربازی نەدایە یێ کو چەلەنگ و بوێر بیت و پێنگاڤێن لاواز نە ھاڤێژیت و مەزنترین قارەمانییێ توماربکەت، ل دەما جاران چێکا داویێ و مرنێ د دەتە شاھێ دوژمن یان ژی دەما بەردەوام و بێ ترس بەر ب چوار گوشەیێن دوژمنا دچیت و دەما دگەھیتە داوی چوارگوشە ل سەر ئەردێ دوژمنی، ھینگێ دبیتە شاهـژن و خودان مەزنترین دەستھەلات و ناڤێ وی نەمر دبیت و ھەموو پیل شانازییێ پێ دبەن یان ژی جاران وەکی شێران رێکا دوژمنان دگریت. دا باشتر بیت ھندەک بەحسا ڤی رۆلێ قارەمانانە کربایە و گرێدابا ب مرۆڤی ڤە، کۆ مرۆڤ ژی دکاریت مینا وی سەربازێ قارەمان بھێز و بوێربیت، نەدوورە ب کارکرنەکا ژ دل ژ نزمترین پلە بەرب بلندترین پلە ڤە بچین.
د یاریا شەترەنجێ دا ھەردو لەشکەرێن رەش و سپی ل سەر 64 چوارگوشەیێن رەش و سپی ل دژی ھەڤ بۆ پاراستنا گیانێ خوە و شاھی د جەنگن، خالا گرنگ کۆ پێدڤی بۆ نڤێسەری پشت گوھـ نە ھاڤێژتبا، ئەوژی ل ھەردەما شاھـ مر، یاری ب داوی دھێت و لەشکەرێ وی دشکێت جاران چێدبیت ھێشتا شاھی ھیچ سەربازێن خو ژ دەست نەداین گیانێ خو ژ دەست ددەت، ئەو پاشایێ کێم شیانێن لڤینێ ھەین ھەردەما مر، لەشکەرێ وی شکەست، ئانکۆ ئەڤ یاریە بتنێ شەرە ژبو پاراستنا شاھی ئەرێ ئاخ یان ئەرد بۆچی یێ گرنگ نینە، ئەگەر ئاخ ب مرنا شاھی یا پیرۆز با، لەشکەر نە دشکەست، دبیت سەرکەفتنێن مەزن تومارکربان؟ گەر ئاخ یا پیروز نە بیت، ئەرێ سەرا چ ھوسا ب توندی شەری دکەن ؟!.
بوچوونەک دبێژیت، رۆژھەلاتی ب تایبەت وەلاتێن موسلمان د یارییا شەترەنجێ دا دبێژنە شاهـژنێ (کوین) وەزیر، چۆنکی رازی نابن ژن رولێ قارەمانییێ بگێریت بتایبەت کو شاهژن بھێزترینە د یاریێ دا و بۆ ھەموو لایان دچیت. نڤیسەرێ رۆمانێ ژی، پەیڤا وەزیر بکار ئینایە ل جھێ پەیڤا شاهژن.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.