خه‌ونا تركیا.. چ ب داعشێ چ ب دژی داعشێ!

فاضل عـمــر :

پشتی سیاسه‌تا مالكی سونه‌یێن ئه‌ره‌ب هند نه‌چار و ته‌نگاڤكرین كو هه‌ر رێیه‌كا هه‌بت، پێ ب هێز بهێنه‌ ناڤ ئیراقێ.. ئه‌و‌ بوو یا بووی؛ داعشیان ده‌ڤه‌رێن سونه‌یان ڤه‌گرتن و هه‌می هێزێن دی- ئه‌وێن دگه‌ل هاتین و ئه‌وێن گه‌هشتینێ، یان بهوژاندن یان ژناڤ برن. پاشی وه‌كو چیڕۆكان، رۆژه‌كێ ژ رۆژان ئاڤه‌دان بت مالا خوانده‌وار و گوهداران، ده‌وله‌تا خیلافه‌تێ ل هنداڤ سه‌رێ پشته‌ڤان و دۆستێن خوه‌ راگه‌هاند.
تاكو هینگێ، ره‌نگه‌ بێده‌نگیه‌ك جیهانی و سونه‌یێن ئه‌‌ره‌ب لسه‌ر كریارێن داعشێ هه‌بوو، چونكی یان كار ب گۆره‌ی ئه‌جنده‌یه‌كا وان یان بۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن وان دكر- نه‌خاسمه‌ راوه‌ستاندنا زێده‌گاڤیێن شیعه‌یێن ئیراقێ، لاوازكرنا مایتێكرنا ئیرانێ و بیاڤا هێزا وێ و نه‌دووره‌ ڤه‌گه‌ڕاندنا ئیراقێ بۆ سه‌رده‌مێن به‌رێ وه‌ختێ ئه‌لهۆیێ كێمانیا سونه‌ ب چه‌نگێن شیعه‌ و كوردان دفڕی، دگه‌لدا هه‌ر ده‌وله‌ته‌كا ئارمانجه‌كا جودا هه‌بوو. لێ وه‌ختێ لسه‌ر هنده‌ك ئه‌ردێ شامێ و ئیراقێ، ده‌وله‌تا خیلافه‌تێ راگه‌هاندین، ئۆتۆماتیكی پێدڤیه‌ سعۆدیه‌ وه‌كو سه‌ركێش و پشته‌ڤانا هه‌می ده‌سته‌كێن سه‌له‌فی و جیهادی ل جیهانێ ببته‌ پارچه‌یه‌ك یان ویلایه‌ته‌ك ژ ئه‌وێ ده‌وله‌تێ، له‌و بنه‌مالا سعۆدی كو خوه‌ ب مبراتگرێن خیلافه‌تێ دزانن، ب گۆتنا ئنگلیزان كر (چو جاران نه‌بێژه‌ دره‌نگه‌) و پشتراست بوون ئه‌وان ماره‌كێ مامبا كریه‌ د پاخلا خوه‌ دا. له‌و، ژ به‌رۆكێ پشته‌ڤانێ داعشێ خوه‌ راكێشا به‌رۆكێ دژ، هه‌لبه‌ت گێله‌شۆكا دۆستێن پترۆدۆلاری ژی دانه‌ دووڤ.
لێ تركیا ته‌نها ده‌وله‌ته‌ هێشتا نه‌ سینۆرێن خوه‌ لبه‌ر پشته‌ڤان و خوه‌به‌خشێن داعشێ ‌گرتینه‌، نه‌ هه‌لوه‌سته‌ك یان كریاره‌كا ئاشكرا ل شه‌ڕێ دژی داعشێ ب هیچ ره‌نگه‌كی راگه‌هاندیه‌.. ئه‌ڤه‌ پرسیاره‌كا ره‌وا د سه‌رێ هه‌ركه‌سیدا دئازرینت، نه‌خاسمه‌ ل وه‌ختێ داعش ژ ئێخسیرێن شه‌ڕی تاكو رۆژنامه‌ڤان و خوه‌به‌خشێن كارێن مرۆڤانی سه‌ر ژێ دكه‌ت و ستافێ كونسولخانه‌یا تركیا كو هه‌می دزانن ژ چی پێكدهێت، ب دۆستانی دگه‌هینته‌ سنۆری و خاترخواستنێ لێ دكه‌ت! ئه‌ڤ پرسیاره‌ په‌یدا دبت؛ ئه‌رێ رۆلێ تركیا د ئه‌ڤێ فه‌رته‌نه‌یا ل سۆریێ و ئیراقێ دقه‌ومت دا چیه‌ و ده‌هبه‌یێ داعشێ ل كیڤه‌ زایه‌ و چاوا دژیت و دێ چ كه‌ت؟
به‌هرا خوه‌ هه‌رده‌م دبێژم؛ به‌لكی گه‌له‌ك وه‌ریس و به‌ندك ب سه‌رێ داعشێڤه‌ بن، به‌س هه‌ڤسارێ داعشێ د ده‌ستێ تركیادایه‌ و ده‌وله‌تا ترك هند هه‌له‌شه و گه‌رمۆكه‌ نه‌ ژ خوه‌كوژ و تیرۆریستان دترست نه‌ ژ ده‌وله‌تا خیلافه‌تا وان، به‌لكو هزر دكه‌ت دێ پیلان و پلانێن وێ بۆ بجهئینت. ئانكو ل شوونا داعش و قاعیده‌ فه‌رته‌نه‌یان ل جهه‌كی چێكه‌ن و پاشی ئه‌و ب خوه‌ بهێن و ئارامیێ بۆ ئه‌وان جهان بینن، نهۆ تركیا ب هه‌ڤالی و هه‌ڤكاری دێ پشكا دووه‌م ژ كاری كه‌ت!
دبت ئه‌ڤ خاله‌ پتر هه‌وجه‌ی رۆهنكرنێ بت. قاعیدێ و پاشی داعشێ تیۆریه‌كا كاركرنێ هه‌یه‌، ئه‌و ژی ئه‌وه؛‌ ب هه‌ر رێكه‌كا هه‌بت، فه‌رته‌نه‌یێ دئێخنه‌ ئه‌و ده‌ڤه‌را ئه‌وان بۆ خوه‌ چاڤكری. پشتی خه‌لكێ ئه‌وێ ده‌ڤه‌رێ ده‌ستهه‌لات و حوكمه‌تا خوه‌ خلۆله‌ دكه‌ن یان دهه‌لوه‌شینن، ئێكسه‌ر ده‌سته‌كێن تیرۆریستان ده‌ستی دداننه‌ سه‌ر ده‌ڤه‌رێ و خوه‌ دكه‌نه‌ پێگوهۆڕكێن ده‌ستهه‌لاتێ. ب گۆتنه‌كا دی، ئه‌وا چێبووی و هێشتا به‌رده‌وامه‌، ئه‌وه‌؛ داعش دێ فه‌رته‌نه‌یان چێكه‌ت و تركیا ب له‌شكه‌رێ خوه‌ دێ ئارامیێ ئینته‌ ده‌ڤه‌رێ.
بۆ باوه‌ركرنا ئه‌ڤێ پلانێ، وه‌رن دا جاره‌كا دی هاتنا داعشێ و ئێریشا لسه‌ر كوردستانێ و هه‌لوه‌ستێن تركیا و جیهانێ پێكڤه‌ گرێ بده‌ین:
1. داعشێ ئێریش كره‌ سه‌ر ئیراقێ و له‌شكه‌رێ ئیراقێ هه‌لوه‌شا و هه‌می ده‌ڤه‌رێن سونه‌نشین ڤه‌گرتن تاكو ده‌رگه‌هێن به‌غدا قوتاین- وه‌كو دهاته‌ راگه‌هاندن، ئه‌ڤه‌ ئارمانجا سه‌ره‌كی بوو ژ ئێریشێ. له‌و، پێدڤی بوو، ده‌نگێ تۆپ و تفه‌نگان راوه‌ستابایه‌ و ده‌نگێن دانوستاندنا مرۆڤان ده‌ستپێكربایه‌، كو نه‌بوو.
2. هه‌لوه‌ستێ هه‌رێما كوردستانێ ره‌نگه‌ بێده‌نگیه‌كا دودل بوو، ژ ئالیه‌كیڤه‌ داعش و تیرۆرستێن وێ بوونه‌ هه‌ڤسنۆرێن هه‌رێمێ، ژ ئالیێ دیڤه‌ داعشێ سه‌رره‌قی و خوه‌بایی و دكتاتۆریا مالكی شكاند و ئیراق به‌ره‌ڤ سێ هه‌رێمێن (دی فاكتۆ) ڤه‌ بر.. و نه‌دووره، نه‌دووره‌‌ هنده‌ك سۆز و په‌یامێن به‌ره‌ڤاژ ژی گه‌هشت بن كو ئه‌ڤه‌ شه‌ڕێ سونه‌یێن ئه‌ره‌به‌ دگه‌ل ئیراقێ و ئیراق دێ به‌ره‌ڤ سێ هه‌رێمێن كۆنفیدرال ڤه‌ چت(؟)- ئه‌ڤه‌ ژی خه‌ونه‌كا خوه‌شه‌ بۆ هه‌ر كوردستانیه‌كی.
3. ژ نشكێڤه‌، ل شوونا داعش ئێریشێ بكه‌ته‌ سه‌ر به‌غدا، ئێریش كره‌ سه‌ر هه‌ولێرێ!
4. ل ڤر وه‌رچه‌رخانه‌ك كه‌ڤته‌ ره‌وشا شه‌ڕی و ئارمانجێن وی و پرسیاره‌كا ره‌وا سه‌رهه‌لدا: بۆچی و بۆ كێ؟ (بۆچی) پتر ژ مگرتیه‌كێ هه‌لدگرت، لێ ئه‌م دێ پتر ل خودانێن به‌رژه‌وه‌ندیێ و مفداران گه‌ڕین، كو ئه‌و ژ هه‌رتشته‌كێ دی پتر بویه‌ران چێدكه‌ن و ئاراسته‌یان دگوهێڕن. دبت ئه‌م بێژین ئه‌وان دڤێیا گه‌فه‌كا پێشبینكری كو كوردستانه‌ لاواز بكه‌ن یان خه‌ریتا پارێزگه‌ها مووسلێ و جیۆگرافیا وێ یا ئابۆری و سیاسی ڤه‌گه‌ڕینن. لێ مه‌ بڤێت نه‌ڤێت ئه‌وان ب ئه‌وێ كریارێ نێزیكی هه‌زار كیلۆمه‌ترێن به‌رۆكێ شه‌ڕی ل خوه‌ زێده‌كرن و چاوا ئه‌و كریاره‌ بهێته‌ خواندن و شرۆڤه‌كرن، دێ بینی خشیمیه‌كا له‌شكه‌ری و سیاسییا كوژه‌كه‌ و بۆ من گه‌له‌ك دیاره‌ كو ئه‌وێن دگه‌ل داعشێ و ئه‌وێن ل پشت ژی هند خشیم و گه‌مشۆ نینن خه‌له‌تیه‌كا هۆسا بكه‌ن!! ئه‌ڤجا نیڤا دی ژ پرسیارێ دهێته‌ پێش (بۆ كێ) ئه‌ڤ شه‌ڕ و مالوێرانیه‌ دهێته‌ كرن. پشتی بێژینگ و سه‌ڕادكرنا هه‌می مگرتیان و مفادارێن به‌رهۆز و پێشبینكری، ئه‌ز به‌س تركیا دبینم، ئێكه‌م مفادار نه‌ كه‌سێ دی.
5. بۆچی تركیا؟ ئه‌وه‌ ئیسلامیان ده‌ستهه‌لات ل تركیا وه‌رگرتی، خه‌ونا سینۆرێن ده‌وله‌تا ئۆسمانی ل تركیا ڤه‌ژیاندینه‌ و هه‌لوه‌شانا گیانێن سیاسی ل وه‌لاتێن ئه‌ره‌ب ئه‌و خه‌ونه‌ پتر به‌ره‌ڤ ئارمانجێ ڤه‌ بریه‌. بنێڕه‌، مسرێ شیانێن سه‌ركێشیا ئه‌ره‌بان و سونه‌یان نه‌ماینه‌، سۆریا و ئیراق وه‌كو دو ده‌وله‌تێن هه‌لوه‌شاینه‌.. پتریا ویلایه‌تا مووسل كو ل جه‌نگا جیهانی ئێك ئنگلیزان بێ شه‌ڕ گرت بوو و هێشتا چاڤێ تركیا لێیه‌، زه‌نگینترین ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤینه‌ ب نه‌فت و غازێ و سامانێن سروشتی و ئاڤێ و دێ تركیا ژ مه‌زنترین كێماسی و ئاڕێشه‌یێ (نه‌بوونا ژێده‌رێن تینێ) رزگار كه‌ت.. نهۆ پتریا ویلایه‌تێ باشۆرێ كوردستانێیه‌ و به‌ره‌ڤ ده‌وله‌ت بوونێڤه‌ دچت، ئه‌ڤ به‌ره‌ڤ ده‌وله‌تبوونه‌ دێ خه‌ونا تركیا كه‌ته‌ كابووسك؛ هه‌م ویلایه‌تا مووسل دێ چت هه‌م دێ دژمنه‌كێ پاشه‌رۆژی و چاڤه‌ڕێكری لێ په‌یدا بت.
6. ئیرانێ ژبلی ده‌ڤه‌رێن شیعه‌یان ژ ئیراقێ و نیڤه‌ك ده‌ڤه‌رێن كوردستانی ژی ئێخستینه‌ بن سیبه‌را سیاسه‌تا خوه‌، هه‌كه‌ر ئه‌م رۆژاڤایێ كوردستانێ دگه‌ل حوكمه‌تا سۆریێ دانینه‌ دگه‌ل، قه‌واره‌یه‌كێ بچووك ل ناڤبه‌رێ دمینت. ئه‌ڤ قه‌واره‌یه‌ دێ چه‌ند خوه‌ راگرت؟ نه‌دیاره‌. له‌و تركیا هه‌وجه‌ی پلانه‌كێیه‌ داكو ئه‌ڤا مایی بێخته‌ به‌ر سیبه‌را خوه‌، نه‌خوه‌ ئیران دێ هه‌میێ بت. ئه‌ڤجا، شه‌ڕێ داعشێ، ب كێماتی، دێ دو مفایان گه‌هینته‌ تركیا، هه‌م دێ هه‌رێمێ یان هنده‌ك هه‌رێمێ نه‌چار كه‌ت پتر خوه‌ نێزیكی تركیا بكه‌ت و ده‌وله‌تبوونێ ژبیر بكه‌ت، هه‌م دێ سیبه‌را ئیرانێ ژێ دووركه‌ت و به‌هرا وێ ژ میراتێ ئیراقێ دێ بۆ مینت.
ل ره‌وشه‌كا هۆسا چاره‌ چیه‌؟
پلانا ب داعشێ
به‌ری نهۆ من ئاماژه‌ دا ئه‌وێ چه‌ندێ كو ئه‌وێن داعشێ ب رێڤه‌ دبه‌ن هند خشیم نینن هه‌زار كیلۆمه‌ترین به‌رۆكێن شه‌ڕی لبه‌ر خوه‌ ڤه‌كه‌ن، هه‌كه‌ر بۆ ئارمانجه‌كا مه‌زن نه‌بت، نه‌خاسمه‌ هه‌رێما كوردستانێ ب چه‌كێ هینگێ هه‌ی، نه‌ گه‌فه‌كا ستراتیجی بوو ل داعشێ، نه‌ هه‌رێمێ دڤێیا خوه‌ تووشی شه‌ڕه‌كێ ئایینگه‌ری بكه‌ت، بێگومان شه‌ڕێ داعشێ دگه‌ل ئیراقێ د ئه‌وی قالبیدا بوو.
ل ڤر پرسیار ئه‌وه‌، كی مفاداربوو یان دا مفادار بت ژ ئێریشا داعشێ؟ ب دیتنا من به‌س تركیا. ئه‌و ژی ب ئه‌ڤێ سیناریۆیێ: داعش دا گه‌فان ل هه‌ولێرێ كه‌ت و هه‌رێم ب ئه‌و چه‌كێ هینگێ هه‌یی دا نه‌چار بت هاریكاریه‌كا ب له‌ز ژ جیرانێن خوه‌ بخوازت. ژبه‌ر ره‌وشا ئیرانێ ل ناڤ جڤاكێ ناڤنه‌ته‌وه‌یی، بۆ هه‌رێمێ هند ب سانه‌هی نه‌بوو یان ده‌ست نه‌ددا، هاریكاریه‌كا لۆجستی و مه‌زن ژ ئیرانێ بخوازت كو بیاڤێ كارتیكرنا وێ و سیبه‌را وێ بگه‌هته‌ سینۆرێ سۆریێ. ئه‌ڤجا تركیا دا ته‌نها ئۆپشن بت، تانكێن وێ ژ سنۆری ده‌رباز ببن و نه‌ به‌س هه‌رێمێ بپارێزن، به‌لكو هه‌می ویلایه‌تا مووسل رزگار بكه‌ن. پاشی و وه‌كو قۆناغا دووه‌م، هه‌مان ریفراندۆما كوردستانیان دڤییا بكه‌ن ئه‌و دا لبه‌ر چاڤدێریه‌كا ناڤنه‌ته‌وه‌یی كه‌ن، لێ دا رێزه‌كێ لێ زێده‌ كه‌ن؛ هه‌وه‌ دڤێن دگه‌ل ئیراقێ بمینن یان وه‌كو كۆنفیدرالی بچنه‌ دگه‌ل تركیا و ناتۆیێ؟ به‌رسڤ پێشوه‌خت دیاره‌.
هینگێ، ب كێماتی، دو خه‌ونێن تركیا دا بجهـ ئێن: ویلایه‌تا مووسل دا ڤه‌گه‌ڕینت، ئو دا ئێك ژ مه‌زنترین ژێده‌رێن نه‌فت و غازێ كه‌ڤته‌ به‌ر باندۆرا وێ، هه‌كه‌ر نه‌بێژم ده‌ستهه‌لاتا وێ. ب نه‌فتا كوردستانێ، تركیا دا بته‌ ئێك ژ ده‌وله‌تێن مه‌زن. لێ پلان زوو هاته‌ خواندن و پتریا ده‌وله‌تێن جیهانێ مه‌سجه‌كا رۆهن و زه‌لال بۆ داعشێ و پشته‌ڤانێن وێ هنارت كو هه‌ولێر خه‌ته‌كا سۆرتره‌ ژ به‌غدا.
هۆسا پیلان هه‌لوه‌شا، لێ مالوێرانی و ئازاره‌كا مه‌زن ل په‌ی خوه‌ هێلا.
ب دژی داعشێ
به‌ری هنده‌ك رۆژان، پارێزگارێ نینه‌ڤایێ راگه‌هاند كو تركیا دل تێ هه‌یه‌ پشكداریێ د رزگاركرنا مووسلێ دا بكه‌ت، دگه‌لدا نووچه‌یه‌ك به‌لاڤه‌ بوویه‌ كو گوایه‌ تركیا نه‌رازیه‌ خڕڤه‌بوونا مللی (الحشد الشعبی) پشكداریێ د رزگاركرنا مووسلێ دا بكه‌ت داكو چو كوشتاران ب سه‌رێ سونه‌یان نه‌ئینن!!
• تركیا دڤێت مووسلێ ژ داعشێ رزگار بكه‌ت.
• تركیا دژی رزگاركرنا مووسله‌ ب ئیراقیێن پڕانی شیعه‌.
• تركیا هێشتا سنۆرێن خوه‌ لبه‌ر داعشێ نه‌گرتینه‌.
• مه‌دیایێ هه‌می كریارێن خڕڤه‌بوونا مللی دژی داعشێ كرینه‌ تاوانێن جه‌نگێ و رۆژانه‌ داهۆلێ بۆ دقوتن داكو ئه‌ڤانه‌ نێزیكی مووسلێ نه‌بن.
ژ ئه‌ڤان هه‌ر چار خالان، ژبلی زه‌ڤله‌كان و (دێ ئه‌و بت یا من گۆتی)، مرۆڤ چ تێدگه‌هت؟! بۆ من گه‌له‌ك رۆهنه‌، پشتی پلان ئێكا تركیا سه‌رنه‌گرتی و ده‌وله‌ت سه‌رێ داعشێ ئیران سه‌ربلندتر و جوامێرانه‌تر هاتیه‌ ناڤ خاكا ئیراقێ روویێ خوه‌ ل ناڤ جڤاكا جیهانی سپیتر لێكری.. ئاگر به‌ر بوویه‌ بنپێن تركیا و رۆژ بۆ رۆژێ بۆ دیار دبت ئه‌و ده‌ستڤالا و پچه‌كێ شه‌رمزار ژ شه‌ڕی ده‌ركه‌ڤت، له‌و دڤێت بگه‌هته‌ فارگۆنا دوماهیێ و ده‌ستێ خوه‌ بگه‌هینته‌ ئه‌و پارچه‌ ئیراقا كوردان ژ باندۆرا هێزا ئیرانێ پاراستی. ب گۆتنه‌كا دی، پشتی ئیراقا ئه‌ره‌بان كه‌ڤتیه‌ بن باندۆرا ئیرانێ تركیا دڤێت ئه‌وا مایی بكه‌ڤته‌ بن باندۆرا وێ.
ئانكو ئه‌وا تركیا دڤێیا ب داعشێ بكه‌ت و سه‌ر نه‌گرتی، دڤێت ب شه‌ڕێ دژی داعشێ بكه‌ت به‌لكو سه‌ر بگرت!! هه‌می ژی بیرێن نه‌فتا كوردستانێنه‌ و ئه‌و غازا ل ئاسمانی دهێته‌ سۆتن و خاكا كوردستانێ و سه‌روه‌ریا كوردستانیانه‌؛ هه‌می هه‌ڤڕكیا ته‌هرانێ و ئه‌نقه‌ره‌یه‌ لسه‌ر پارچه‌یێن پووڕه‌یێ شه‌ڕێن ئه‌ره‌بان و ده‌هبه‌ره‌كیا كوردان.
لێ پرسیار ئه‌وه‌؛ 1 ئه‌و پارچه‌یا مایی هند بێ خودانه‌؟ 2 هێزێن دی دێ رازی بن تركیا ب تانكێن خوه‌ سنۆرێن ویلایه‌تا مووسلێ ڤه‌گرت؟ 3 ده‌وله‌تێن مه‌زن دێ رازی بن تركیا ژ زێره‌ڤانا بۆڕیێن نه‌فتێ ببته‌ شڤان و خودانا بیران؟ نه‌خاسمه‌ پشتی پشته‌ڤانیكرنا داعشێ ئاشكرابووی و تركیا هیچ رۆله‌كێ پۆزه‌تیڤ د شه‌ڕێ دژی داعشێدا نه‌گێڕای؟
باوه‌ر ناكه‌م ئه‌و په‌زه‌ بۆ تركیا هاتبته‌ ڤه‌كوشتن. ئه‌ز دبینم ئه‌وا تركیا ب دۆستینیا داعشێ ژ ده‌ستدای دێ ب شه‌ڕێ وێ پتر ژ ده‌ست ده‌ت، ئو سوبه‌هی نێزیكه‌ بۆ ئه‌وێن بمینن.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای