بەرگریکارێ مافێ ئەنفالکریان

بەرگریکارێ مافێ ئەنفالکریان
سەربەست خالد کۆچەر

تاوانا ئەنفالان ئێکە ژ مەزنترین و مەترسیدارترین وان تاوانێن کو ل دووماهیێن سەدێ بیستێ هەمبەری گەلێ کورد هاتی یە ئەنجامدان و نویترین سیاسەتا رەگەز پەرستیانە بوویە دژی نەتەوەیەکێ.هەر ل دەسپێکا دامەزراندنا دەولەتا عیراقێ کورد توشی قرکرنا نەژادی بوون،ب هەمی شێوێن گرتن و راگواستن، تالانکرن ، ب عەرەبکرنێ.بەلێ ئەوا ل سالا ۱۹۸۸ز ب ناڤێ ئەنفالێ ل هەمبەری گەلێ کوردستانێ هاتی یە ئەنجامدان،شێوەیەکێ تایبەتی وەرگرت ژ درندایەتی و قرکرنێ کو دشێن ب رەنگەکێ جینوسایدا ترسناك دڤی سەردەمی دا بۆ مرۆڤایەتیێ بدەینە نیاسین.(MEWمیدل ئیست وۆج)بەرچاڤ دکەت:(ئەنفال ئەو ناڤبوو کو ب زنجیرەکا هێرش و پەلامارێن سەربازی کو نەخشە بۆ دانابوو هاتنە ئەنجامدان،سەرجەم هەشت هێرش بوون ل شەش دەڤەرێن جوگرافی یێن جودا جودا برێڤەچوو، ل ناڤبەرا هەیڤا شواتێ و دەسپێکا ئەیلولا ۱۹۸۸). ئانکو ئەنفال بەرچافترین تاوانە کو پشتی شەرێ جیهانیێ دووێ بسەرێ گەلێ کوردا دا هاتی، ژ بۆ ژنافبرن و بنبڕکرنا بزاڤا نەتەوەیا کوردا، نەهێلانا هەمی نیشانێن نەتەوی ،کەلتۆری ، دیرۆکی ، دیموگرافی ، جڤاکی و ئابوری. دەسهەلاتدارێن رژێما بەری نهۆ یا عیراقێ گەلەک ب شانازیڤە دانپێدان ب هێرشێن ئەنفالێ کر،هەر سال بیرەوەریا ساخ دکرەڤە،بەلێ چ جاران دانپێدان ب بێسەرو شوینکرن ، وان قوربانیاننەکریە کو ۱۸۲ هزار قوربانی و مرۆڤێن بێ گونەه، وێرانکرنا پتر ژ ٤٥٠٠گوندان نەکریە،هەروەسا تاوانا ئەنفال ب چەند قۆناغان دەسپێکریە و پێکهاتی یە، ئەنفالا ئێکێ ل دۆلا جافایەتی ل ۲۳ێ شواتێ هەتا ۱۹ی ئادارێ ڤەکێشا، ئەنفالا دووێ ژ ۲۲ێ ئادارێ هەتا ۱ێ نیسانێ ب دووماهی هات، ئەنفالا سیێ ژ ۷ێ هەتا ۲٠نیسانێ،ئەنفالا چوارێ ل ئاڤزێلا زێ یێ بچویك ل ۸ێ نیسانێ هەتا ۳ێ گولانێ، قۆناغێن ئەنفالێن(٥،٦،۷)دۆلا چیایێن شەقلاوە و رەواندز ژ ۱٥ی گولانێ – ۲٦ێ تەباخێ، ئەنفالا دووماهیێ ل بەهدینان ژ ۲٥ێ تەباخێ – ٦ی ئەیلولا ۱۹۸۸ێ. هەلبەت دەڤەرەکا زۆرا کوردستانێ دبن دەسهەلاتا هێزا پێشمەرگێ کوردستانێ دابوو،ب تایبەتی دەڤەرێن چیایێن ئاسێ،لەورا هەوێن ئەنفالێ پتر گوندێن کوردستانێ ڤەگرت، چونکی ب ژێدەرەکێ سەرەکیێ ژین و ژیارا ئاکنجیێن وێ و جهێ ڤەحەواندنا هێزا پێشمەرگەی دزانی. ل بەری نوکە و نهۆ ژی کەیسا تاوانا ئەنفالێ بوویە ئێك ژ ئەولەویاتێن حکومەتا هەرێما کوردستانێ نەخاسمە لسەر دەمێ سەرۆك وەزیران نێچیرڤان بارزانی. هەردەم هەست ب ئێش و ئازارێن قوربانیێن ئەنفال بوویا کریە،وەزارەتا کاروبارێن شەهید و ئەنفالکریان و دەزگەهێن ئیداری یێن وان ناوچەیان ژ بۆ هەر خزمەتگوزاری ، پیداویستی ، ڤەکولین کرن سەبارەت وان تاوانا دژی خەلکێ کوردستانێ راسپاردی یە ، لدۆڤ شیانێن حکومەتێ هەموو بنەمایێن ژیانێ و سیمایێ ئاڤەدانیێ ، ئاشتی ، پێکڤەژیانا ئولی ، نەتەوەی ڤەگەریایە د هەمبێزا گەلێ کوردستانێ،پێشکەفتن و گورانکاریێن مەزن هاتینە گورێ مینا پەرستگەهان،مزگەفت،دێر، و نافەندێن خواندنێ و ساخلەمیێ. لسەر ئاستێ جیهانێ و دادگەهێن نیڤ دەولەتی سەرۆك وەزیران ئەڤ کەیس کریە بەرنامێ دانوستاندن و سەرەدانێن حکومەتێ دگەل وەلاتێن زل هێز، رێکخراوێن مرۆڤایەتیێ تایبەت ب پرەنسیپێن مافێ مرۆفی کو ئەف تاوانا پرۆسەیا ئەنفالێ ب جینوساید بهێتە ناساندن، کو ل هەمبەری گەلێ کورد هاتی یە کرن. دگەل پەرلەمانتارێن کورد ل پەرلەمانێ عیراقێ هەمی دەمەکێ ئەو خوستی یە، کاربکەن ژ بۆ ڤەگەراندن و دەستڤەئینانا ماف ، قەرەبووکرنا وان دەڤەر و قوربانیێن ئەنفال بوویا، گووتی یە دڤێت حکومەتا عیراقێ بودجەیەکا تایبەت بۆ وان دانت ، بریارا دادگەها بلندا تاوانێن عێراقێ جێبەجێ بکەت سەبارەت کەیسا ئەنفالێ ، بەرپرسیارەتی و ئەرکێ خۆ یێ یاسایێ و ئەخلاقی ب دروستی بگێرت. زێدەتر گرنگی ب کەس و کارێن ئەنفالبوویا بهێتەدان. لەورا سەرۆك وەزیران بەرگری کارێ راستەقینەیێ ماف ، خواست ،قەرەبووکرنا زیانێن ئەنفالبوویان بوویە و ئومێد ڤەژاندنا ناخێ گەلێ کوردستانێ یە.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای