بەرنامێ “میتود” داوی خەلەکە زەڵامینی چیە؟

بژار محەمەد

ل دەستپێکێ دێ بێژم: زەلامێ خودان وژدان ژبۆ هەر تاکەکێ زەلامینا خۆ ب مرۆڤ ببینیت، ئەو زەلامە.

گەر ئەم ڤەگەرن پەڕتووکێن “عەلی وەردی” بۆمە دیار دکەت ل ناڤا بەدەوییان دا زەلامینی ب شیری – خەنجەر – بوو، تا وی ڕادەی شەرم دکرن کارێ فرۆتنێ بکەن مینا دوکان، ماسیگرتن، کرین و فرۆتن و هتد.. بەروڤاژی ب تەنێ خۆ دیتن زەلام بهێزا شیرێ خۆ. تا وی ڕادەی ژن تەپەسەر کری بوو، ب دیتنا عەلی وەردی زەلامان وی دەمی خێزانا خۆ – هەڤژینا خۆ – ل دەمێ خوارنێ و ڕازانێ دیت، وەکۆ دی ل دەڤ زەلامێن وان ژن ئامیرەک بوو، ژبۆ شەرەفێ ژی ئەشهەدو بیلا چ ڕاست چ درەو زەلام ل پلێ بوون خەنجەرا خۆ دەرێخن و زەلامینیا خۆ بڤی ڕەنگی دیاربکەن، دا کۆ سەرێن دیوانان شانازی شانازیا وان بیت، د دەمەکی دا زەلامان ب خۆ کار نەدکرن مینا کرین و فرۆتنێ، ب کولانکی: هەما ب هێڤیا خودێ ڤە، یێ ئەم داین رزقێ مەژی دێ دەت، هندی عەسمان هەیە عەرد خزمەتا مە دکەت، بێ چالاک بوون و لڤینا زەلامی ژبۆ کاری ژی. بێگۆمان مەردە مێربوون، ئەڤە ژی ژبەر زەلامینیا وان بوو، بتنێ نەهێنە دۆڕاندن و ناڤێن زەلامۆشک نەکەڤنە ل سەر وان، وەکۆ دی چ چێبیت نۆرمالە!. لڤێرێ من دڤێت بێژم: جڤاکێ کوردی ژی دوور نینە ژ جڤاکێ ئیراقی، یان ڤایرۆسێ وانا ل ناڤا جڤاکێ مە ژی دا هەبوویە، تا سالێن ڤێ داویێ چووین ژی، پڕانییا زەلامان ژێر ناڤێن “خەزویر” “مام” “خال” “باب” برا” ڕێ ل بووک و برازا و خوارزا، کچ و خوشکان دگرتن، کۆ دەما ل زانکۆیان ب داوی دهێن، ل چ جهێن حکومی نەهێنە دامەزراندن؛ ژبەر کۆ ژنە – کچە. زەلامینیا خۆ ل سەر وانا سەپاندن، ئەڤە ژی جۆرە علەتەک بوو کۆ بتنێ ژن بچاڤەکێ کێم و بێ باوەر ددیتن، د دەمەکی ژی دا، ژن ژی مرۆڤە و ل ژێر زانستی ژی مێشکێ ژنێ ژ مێشکێ زەلامی پتر لڤۆکە. ل ژێر زانستێ “سایکۆلۆژی” دبێژنە ڤان جۆرە مرۆڤێن تۆند ژی: “سادیزم” کەسێ سادی، ئانکۆ ئەو کەسەیە ئەڤێ ئەمری بکەتن، تا ڕادێ گڤاشتنان ژی، ئەڤجا بگشتی چ ژبۆ ژنێ چ ژبۆ زەلامی، لێ سەبارەت ژنێ کەسێن سادیزم پڕبوون، تا دگەل چەندین نموونێن کەتواری ژی ل بەر دەست هەنە، کۆ ڕێ ل ژنێ گرتینە و زەلامینیا خۆ سەر سەپاندینە، نەهێلاینە ژن بهێتە دامەزراندن ل دام و دەزگەهێن حکومی، نها ژی ئەڤ تشتە ل ناڤا جڤاکێ مە هەیە، علەت هێش زیندیە، من نەڤێت ناڤ و کەساتییان دیاربکەم.
بێگۆمان د ڤی علەتێ دا ب هیچ ڕەنگەکێ ڤیان نینە، دبیت ب دیتنا ڤان سادیزمان ژی ئەڤ کارێ وان ژبەر ڤیانێ بیتن، لێ دراستی دا ماف خوارییە، تەپەسەرکرنە و علەتە، ئەرێ ئەڤ ناڤێن من گۆتین کەنگی دبنە ڤیان؟.
تا ل هندەک جهان وەسا ل ژنێ – کچێ – دکەن، کۆ هێدی باوەری بخۆ نەمینن چبکەن، خۆ ڕادەست دکەن، و دکەڤنە د رەوشەکا خراب دا، ل ژێر زانستی و زاراڤێ ئەکلینیکی دبێژنێ: “ماسۆشیزم” ئەو کەسەیە ئەڤێ خۆ بهێڤیا کەسێن دەوروبەر ڤە دگریتن، چ باش چ خراب! چ زۆڵم چ باشی، بگشتی ڕازیبوونە، مینا کویلەیان خۆ ب دژی وان ژی بڕاوەستن ڕازینە، ما سۆشیزمن، چەمکێ بێ باوەرییێ ل مدۆر خۆ نەماینە بخۆ. بڤێ ڕێکێ ژی پڕانییا دەم و جاران، ژبۆ زۆڵم و علەتا زەلامی دزڤریتن ئەڤ کێشەیا مە ژێ گۆتی ب سەر ژنێ.
بێگۆمان من چ ئنیەت نینە زەلامی کێم بکەم، ژمن زێدەیە، لێ وەکۆ عەلی وەردی دبێژت: بلا علەتێن خۆ دیار بکەن، ژ پێخەمەت زانستی یان بێژن چارەیەکێ ببین ژبۆ ڤان علەتان، تا ب ڕێیا یاسای ژی.
لێ دڕاستی دا چارەبوون د ڤیانێ دایە، گەر مە گۆت “ڤیان”؛ ئانکۆ گرنگی پێدان، ئازادی و مافدان و ڕێک پێ دان ژبۆ کاری و مافی، ئاخفتنێن خۆش، جوامێری و ب گشتی ڕێک و پێک. د دەمەکی دا نها ژی بەربەڵاڤە دەما زەلام یان بێژن کوڕ یێ باش و ڕۆح سڤک و سپۆرت بیت ژبۆ ئافرەتێ ب هەست و سۆزبیت تا ژبۆ گشت مرۆڤان ژی، دێ جڤاک ناڤێن نەشرین دەینن ل سەر وان مینا: “زەلامۆشک” نێرەمۆک” یا هەتا بێ رێزی کرنا تۆند لژێر ناڤێ: “ترسۆکەر” بێگۆمانە دێ جڤاک مرۆڤێ ب ڤی ڕەنگی هەست و سۆز و باش، تۆشی پڕانیا گرفتێن دەروونی کەتن، بێکۆ هزربکەت کۆ ژن ژی خودان مافە، کۆ ژنە دایکە، کۆ ژنە کێمتر نینە ژ زەلامینی کۆ ژنە ڤیان بۆ لازمە بگشتی، ئامیرە نینە، و جوداهی بتنێ ئەوبیتن ژن ژن بیت زەلام زەلام بیت، لێ سەر پڕەنسیپەکێ جوان، ژبۆ خێزانەک بەختەوەر و دووری تەپەسەرکرنێ دا بنە ئێک. هەر وەکی “ئێریک فرۆم” دبێژت: چ جارا مرۆڤ نەشێت ببت ئێک دگەل مرۆڤێن دیتر بێ ڤیان.
نها تەکنەڵۆجیا ل بەر دەستێن مە هەیە، ب دیتنا من ژنێ شیا تا ڕادەیەکێ نە ب گشتی، خۆ وێرەک و چالاک بکەت، ژ خواندنێ و دیتنا پڕانیا چالاکیان و پەڕتووکان و زانستی و، هتد.. دووری بابەتێ خرابیان!.
ل جڤاکێ مەدا بێ بار نینە ژ هزرێن زەلامێن بەدەوی، ژبەر ڤێ چەندێ ڕێژەیەکا هەی، پەنا برن بۆ پەڕتووکێن عەلی وەردی دێ باشتر دیار بیت بابەت دگەل یێن سایکۆلۆژیا جڤاکی.
د جڤاکی دا و ل ساڵێن چوویی، ژنێ پشتی شووکری خودان باوەرنامە بوو، دامەزراندنا وێ ژی هات، لێ خەزویرێ وێ لێ بوو ڕێگر و ڕێک پێ نەددا ب کار بکەڤیت، هەر چنەبیت ژبۆ پێشەڕۆژا زارۆیێن خۆ، ب لێبۆرین ڤە خەزویرێ وێ ژی سادیزم بوو، دشیا ئەمرەکێ تۆند پڕاکتیزەبکەت، نها جەوێ مادی و ژیانەکا گەش، ل مالا وێ ژنێ دا گۆنجای نینە. گەر ئەڤە علەت نەبیت ئەرێ چییە؟ تا بەرۆڤاژی ژی ڕێ ل زەلامی ژی بهێتە گرتن ژ لایێ نان و رزقێ وی ما علەت نینە؟ مرۆڤ ب گشتی د ڤی ڵاپەری دا، لێ دانێ دکەم ژن پتر ب هەست و سۆزە.
ئەڤجا زەلامینی ئەو نینە ب شیری و شەڕی و خەبسە و هۆسێ بیتن، و زەلامۆشک ژی نینە، بەلکۆ زەلامینی ئەوە کا چاوان حەزا وی ژبۆ کاری هەیە و باوەری ب خۆ هەیە دێ شێت خێزانێ بڕێڤەبت، هۆسان ژن ژی مرۆڤە و دشێت خێزانێ برێڤەبەت، چ ل دام و دەزگەهێن حکومی چ ل مال ژی، ب تەنێ دووری تەپەسەریێ بن، تەپەسەری ژبۆ مللەتان ژی هەبیت ئەو مللەت تووشی کێش و ئێشێن دەروونی دبن زەلام ب ژنڤە، گەلۆ پا ژن ب تەنێ خۆ بینیت ڤی ڕەنگی ڕەش دا دێ چەوان بیت؟. بێگۆمان ئایینی ئازادی دایە ژنێ، دوورکرییە ژ تەپەسەرییێ ژی، لێ ب لێبۆرین ڤە زەلامێ گەمژە ڤێ هزرێ ژی ناکەت بەلکۆ ژهندێ ژی بێ بارکرییە، سیستەمێ بەدەویاتێ ل دۆر هەیە.

*بابەت ڕێژەی یە، لێ علەت نەبایە، مە دەستێ خۆ نەدەینات ل سەر برینێ. بەروڤاژی ژن ژی یا هەی خراب و دلپیس، تا وی ڕادەی چ ئاڕامی ژبۆ زەلامی نەهێلایە. ئەڤ بابەتێن هەنێ هەستیارن ل ناڤا جڤاکی دا؛ ژبەرکۆ نها مرۆڤ هەر تشتی باخڤت مەرج نینە مرۆڤ بهێتە نمایش کرن، ب دەستێن ڕەش یێن جڤاکی کۆ مینا ماری ب مرۆڤی ڤەدەن، تا بێ هزر و ئەنجامێن پۆزەتیڤ ژی. ڕەشبین نینم لێ علەت هەر علەتە و دڤێتن چارەیەک ژبۆ هەبیتن.

 

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای