بادینی ده‌ڤۆكه‌كا كرمانجیێ‌ یه‌

بادینی ده‌ڤۆكه‌كا كرمانجیێ‌ یه‌

زنارێ عەدنانێ مەلەی*
هه‌ر زمانه‌ك ب هنده‌ك زاراڤایان دئێت مه‌یدانێ‌، هه‌ر زاراڤایه‌ك ژی ب هنده‌ك ده‌ڤۆكان. زمان د دیرۆكه‌كا كه‌ڤن دا، ژ به‌ر سه‌ده‌مێن جدا جدا، ل سه‌ر هنده‌ك چه‌قان پارڤه‌ بوونه‌ و پاشی د ناڤبه‌را وان چه‌قان دا جداهی یێن گرنگ په‌یدا بوونه‌. د زمانڤانیێ‌ دا دبێژن وان چه‌قان زاراڤا.
د زمانی دا یان ژی د زاراڤایێ‌ دا جداهی یێن بچووكتر ژی كۆ هه‌رێم ب هه‌رێم، گوند ب گوند ئان ژی مال ب مال و هه‌تا مرۆڤ ب مرۆڤ جدا دكن هه‌نه‌. د زمانڤانیێ‌ دا دبێژن وان جداهیان ژی ده‌ڤۆك.
زمانێ‌ كوردیێ‌ د ناڤ مالباتا هندی-ئه‌ورۆپایی دا ژ كۆما زمانێن ئیرانی یه‌. كوردی ناڤێ‌ زمانه‌كێ‌ یه‌ك-زاراڤایی نینه‌، ئه‌و ناڤێ‌ هه‌ڤپار ئێ‌ پێنج-شه‌ش زاراڤایانه‌. زاراڤا یێن كوردیێ‌ ئه‌ڤن؛ كرمانجی، سۆرانی، كرمانجكی (=زازاكی، كردكی، دملكی)، هه‌ورامانی (=گۆرانی)، لوری (=كه‌لهوری، له‌كی، به‌ختیاری) و فه‌یلی (=ئیلامی).
هه‌لبه‌ت هنده‌ك كه‌س دبێژن كۆ لوری زاراڤایه‌كا زمانێ‌ كوردیێ‌ نینه‌. ئه‌و دبێژن كۆ لوری هه‌ما زمانه‌كێ‌ خوه‌سه‌ره‌. هنده‌ك كه‌س دبێژن كۆ لوری و به‌ختیاری یه‌ك زاراڤا نینن، هنده‌ك كه‌س كوردیێ‌ ل سه‌ر كێمتر زاراڤایان به‌لاڤ دكن و هتد. جارێ‌ مژارا مه‌ ئه‌ڤ نینه‌. وه‌كی من ل سلالتر گۆت؛ هه‌ر زاراڤایه‌ك ژ هنده‌ك ده‌ڤۆكان پێك دئێت. ئه‌ز دێ‌ تایبه‌ت به‌حسا ده‌ڤۆكێن زاراڤایا كرمانجیێ‌ بكم. كرمانجی ل باكوور، باشوور، رۆژهه‌لات و رۆژئاڤا یێن كوردستانێ‌ و ل ناڤ كوردێن جۆرجیایێ‌ و ئه‌رمه‌نستانێ‌ و كوردێن دی یێن كۆ ته‌ركه‌سه‌ری دنیایێ‌ بوونه‌ دئێت بكارئینان. یه‌عنی پررانی یا كوردان ب كرمانجی دئاخڤن. كرمانج خوه‌دی یێن گه‌له‌ك ده‌ڤۆكێن هه‌رێمی نه‌. ده‌ڤۆكا دهۆكێ‌ ژی یه‌ك ژ وانه‌. لێ‌ هنده‌ك كه‌س بادینیێ‌ وه‌كی زاراڤایه‌كا خوه‌سه‌ر ئا زمانێ‌ كوردیێ‌ دبینن. هه‌روه‌سا ئه‌و بادینیێ‌ ژ به‌ر هنده‌ك سه‌ده‌مێن وه‌كی جهناسكیێ‌ ب سه‌ر هه‌می زاراڤا یێن دی دئێخن. مه‌ره‌ما وان ب بادینیێ‌ ژی ته‌نێ‌ ده‌ڤۆكا نها یا ناڤه‌ندا باژارێ‌ دهۆكێ‌ یه‌. یه‌عنی وان دڤێت هه‌می كوردێن دنیایێ‌ وه‌كی وان بنڤیسن و بخوینن. ئه‌و نزا ژ بیر دكن، ئان ژی نزانن، كۆ بادینی نه‌ ته‌نێ‌ ده‌ڤۆكا ناڤه‌ندا دهۆكێ‌ یه‌. خوه‌ خه‌لكێ‌ گوند و ده‌ڤه‌رێن سه‌ر ب پارێزگه‌ها دهۆكێ‌ ڤه‌ ژی ب درستاهی وه‌كی ناڤه‌ندا دهۆكێ‌ نائاخڤن. ئه‌ز مخابنیێ‌ ب وێ‌ دكم كۆ گوندی یێن مه‌ ژی ئێدی هزره‌كا وه‌ها دكن. ئه‌ز گه‌له‌ك كه‌سان دبینم كۆ ئاخڤتنا وان گه‌له‌ك خوه‌ش و پاكژه‌، لێ‌ نڤیسینا وان وه‌كی ئاخڤتنا وان نینه‌. ژ خوه‌ تشته‌كێ‌ دی ژی هه‌یه‌؛ سندی ب ده‌ڤۆكه‌كا نیڤ-بۆتانی، دۆله‌مه‌ری ب ده‌ڤۆكه‌كا نیڤ-سۆرانی و گه‌ردی ژی ب ده‌ڤۆكه‌كا نیڤ-هه‌كاری دئاخڤن.
پررانی یا كوردان ل سه‌ر وێ‌ كۆ بادینی ده‌ڤۆكه‌كا كرمانجیێ‌ یه‌ یه‌كن. لێ‌ هنده‌ك كه‌س ژ دهۆكێ‌ ڤێ‌ یه‌كێ‌ ناپه‌ژرینن. ئه‌ز دبینم كۆ ئه‌و هند به‌رهه‌ڤ نینن هنده‌ك زه‌حمه‌تێ‌ ژبۆ خوه‌ چێ‌ بكن. ژ خوه‌ مه‌ زمانه‌كێ‌ هه‌ڤگرتی ل ناڤه‌ندا دهۆكێ‌ ب خوه‌ ژی نینه‌. خوه‌ هه‌می ده‌رسدێرێن یه‌ك ژ پشكێن كوردیێ‌ یێن زانینگه‌هێن مه‌ ژی وه‌كی یه‌ك نانڤیسن. گه‌له‌ك ژ وان كه‌سان هزر دكن كۆ هه‌ما باكووری هه‌می ب بۆتانی و باشووری ژی هه‌می ب بادینی دئاخڤن. لێ‌ وه‌ها نینه‌! دبێ‌ ئه‌م بزاڤێ‌ ژبۆ زمانه‌كێ‌ وه‌ها بكین كۆ دهۆكی و هه‌می كرمانجێن دی ژی ب هه‌ڤ را نڤیسارێن مه‌ بفه‌همینن. دبێ‌ ئه‌م چاره‌یه‌كێ‌ ل خوه‌ بكین. نابت ئه‌م خوه‌ ژ كرمانجێن دی ڤه‌بقه‌تینین. ب هیڤی یا هه‌ڤگرتنێ‌ و زمانه‌كێ‌ پیڤانكی.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* پێشتر ئەڤ گۆتارە ل رۆژنامەیا وار ژمارە ١١١٠ بەلاڤ بوویە

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

1 Comment

  1. التنبيهات: بادینی ده‌ڤۆكه‌كا كرمانجیێ‌ یه‌ – كوردى پۆست

كومێنته‌كا نوی دانه‌

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.