ئیراقا فیدرال و قۆناغا نوو

ئه‌حمه‌د عارف ئامێدی  :

هه‌ر ژ دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا ئیراقێ ل سال 1921ێ و تاكو نهۆ، ڤى وه‌لاتى پێنج سالان ژى لدووڤ ئێك به‌رقراری ب خوه‌ڤه‌ نه‌دیتییه‌، حوكمه‌ت لدووڤ حوكمه‌تێ‌ دیرۆكه‌كا ره‌ش تۆماركرییه‌، قوناغا پشتی رژێما به‌عسا ژ ناڤچوویی ژى، ئیراقه‌كا نوو هاتییه‌ د رۆژه‌ڤێدا، لێ ژ سالا 2003ێ وه‌ره‌، ئیراقا نوو یا فیدرال ژ هه‌می ئالیانڤه‌ به‌رقراری و ئێمناهی ب خوه‌ڤه‌ نه‌دیتییه‌، ب دیتنا من، ئه‌گه‌رێن ئاریشه‌یێن ئیراقا نوو، ئه‌ڤ خالێن ل خوارێنه‌:
1- نه‌خشه‌یێ نوو یێ ئیراقێ گه‌له‌ك پارت و گرۆپ و میلیشیات ب خوه‌ گرتینه‌، هه‌رئێك بۆ خوه‌ ڤه‌دكێشیت، هه‌تا بوویه‌ سه‌ده‌ما ئه‌نجامدانا خوه‌نیشادانێن جه‌ماوه‌ری و هه‌تا گه‌هشتییه‌ وێ رادده‌یێ كو گرۆپا تیرۆرستییا داعش هاتییه‌ مه‌یدانێ و چه‌ندین باژارێن ئیراقی گرتین و بوویه‌ گه‌ف لسه‌ر هه‌رێما كوردستانێ‌ ژی ب تایبه‌تی گرتنا باژارێ مووسلێ كو بوویه‌ سه‌ده‌ما ئاواره‌بوون و ده‌ربه‌ده‌ربوونا وه‌لاتیێن ئیراقی، لێ پێدڤییه‌ ل ڤێرێ هه‌ر به‌حسێ رۆلێ هه‌رێما كوردستانێ‌ بكه‌ین، چونكی حوكمه‌تا هه‌رێمێ ب وه‌لاتیێن كوردستانێڤه‌ ب سینگه‌كی به‌رفره‌هـ خوه‌ ل ئاوارێن ئیراقێ كره‌ خودان و ده‌ستێ‌ هاریكاریێ بۆ درێژ كر و هه‌می حه‌واندن.
2- كۆمكرنا دراڤی ژ ئالیێ سیاسه‌تمه‌داران و سه‌رۆكێن پارتێن سیاسی ب ئاوایه‌كێ نه‌شه‌رعی و ڤه‌گوهاستنا وی پاره‌ی بۆ ژ ده‌رڤه‌ی ئیراقێ كو وان سیاسه‌تمه‌دار و سه‌رۆك حزبان ب تنێ‌ شاره‌زایی د دزین و كۆمكرن و ڤه‌گوهاستنا پاره‌یدا هه‌یه‌، هه‌تا كو ئیراقا زه‌نگین گه‌هاندییه‌ ئاستێ‌ هه‌ژاریێ.
3- د ڤێ‌ قوناغێدا مالكی یێ سه‌رۆك وه‌زیرێ به‌رێ یێ ئیراقێ، باره‌كێ گران و ئاریشه‌كا مه‌زن وه‌كو میرات بۆ دكتۆر حه‌یده‌ر عه‌بادی هێلایه‌ كو ئه‌وژی گه‌نده‌لییه‌ و گه‌نده‌لییا حوكمه‌تا وی هه‌می ل ئالییه‌كی و گه‌نده‌لییا كوڕێ مالكی ل ئالیه‌كی، هه‌روه‌كی دراڤ و شوونوارێن ئیراقێ دزین و برینه‌ ژ ده‌رڤه‌ی ئیراقێ، هه‌تا كو ل ڤێ داویێ حوكمه‌تا لوبنانێ‌ گرتی كو ملیۆن و 500 هزار دولار ڤێ بوون، ل ڤێرێ دیسا بلا ژبیر نه‌كه‌ین ده‌مێ حوكمه‌تا حه‌یده‌ر عه‌بادی 50 هزار ناڤێن وه‌همی د چوار فرقه‌یێن له‌شكریدا ئاشكرا كرین كو ناڤێن وان ب تنێ‌ بۆ دزینا مووچه‌یێن وان هه‌بوون، ئه‌ڤجا مرۆڤ هزر بكه‌ت كانێ‌ چه‌ند گه‌نده‌لی د وه‌زاره‌تاندا هه‌بوویه‌؟.
4- كریارێن گرۆپا تیرۆرستییا داعشێ ل ئیراقێ دكه‌ت هه‌ر ژ دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا ئیراقێ و هه‌تا نها، كریارێن ب ڤی ئاوایی ل ئیراقێ نه‌هاتینه‌كرن، چونكی هه‌می پیرۆزیێن ئیراقێ و ناڤوده‌نگییا وێ‌ ژناڤبرینه‌، بگره‌ ژ هه‌رفاندنا جهێن پیرۆزێن دیرۆكی، مینا (مه‌زارێ نه‌بی یوونس) و ژناڤبرنا شوونوارێن مووسلێ و …هتد.
ل دوماهیێ دبێژم؛ قوناغا نوو یا ئیراقا فیدرال تێده‌ ده‌رباز دبیت، زه‌حمه‌ترین قوناغه‌ و پێدڤییه‌ دكتۆر حه‌یده‌ر عه‌بادی ب هشیاری ره‌فتارێ لگه‌ل بكه‌ت و ب دادپه‌روه‌رانه‌ ره‌فتارێ لگه‌ل هه‌می ته‌خ و چوین و مه‌زهه‌بێن ئیراقێ بكه‌ت، داكو بشێت هه‌می ئالیان ل خوه‌ كۆم بكه‌ت، نه‌وه‌كی مالكی ب تنێ‌ ئالییه‌كی یان تائیفه‌كێ یان مه‌زهه‌به‌كی بگریت و یێن دی هه‌میان ل پشتگوهـ بهاڤێژیت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای