ئه‌گه‌رێن ژێكڤه‌بوونا ژنومێران د چه‌ند بۆچوونه‌كان دا

ئه‌گه‌رێن ژێكڤه‌بوونا ژنومێران د چه‌ند بۆچوونه‌كان دا

 

cvak

راپۆرت: ره‌مه‌زان هه‌رنی

تێكنه‌گه‌هشتن د ناڤبه‌را ژنومێران دا گه‌له‌ك جاران دبیته‌ سه‌ده‌مێ‌ ژێكڤه‌بوونێ‌ كو ده‌ما د خێزانه‌كێ‌ دا ژن و زه‌لامه‌ك پێكڤه‌ دژین و د ئێكدو نه‌گه‌هن، دهێته‌ گۆتن كو ئه‌ڤه‌ ئێك ژ سه‌ده‌مێن سه‌ره‌كیێن ژێكڤه‌بوونا وانه‌. بۆ پتر رۆنكرنان لسه‌ر ڤى بابه‌تێ‌، مه‌ چه‌ند راوبۆچوون وه‌رگرتینه‌.

گه‌نجه‌ك ب ناڤێ‌ زێبار جانگیر دبێژیت: ”ئه‌و كه‌سێ‌ د ناڤ خێزانێ‌ دا بڕیارده‌ر بیت، بڕیارا مالێ دده‌ت سه‌باره‌ت ب دیاركرنا كچێ‌ بۆ كوڕێ‌ خوه‌، دڤێت ئه‌ڤ كچه‌ ببیته‌ هه‌ڤژین بۆ ته‌. كوڕ ب نه‌چاری و نه‌ژدل قه‌بوولدكه‌ت و دووماهییا وان ئاڕێشه‌ په‌یدادبن، ژبه‌ركو چو تێكگه‌هشتن د ناڤبه‌را وان دا نینه‌ و شاره‌زایێن ئێكدو نینن، له‌و ژى ژێكڤه‌دبن. دانانا سنووران هه‌مبه‌ر ژیانا ژنێ‌ ژی دبیته‌ سه‌ده‌مه‌ك بۆ وێ‌ چه‌ندێ‌ هزر د ژێكڤه‌بونێ‌ دا بكه‌ت، ژبه‌ركو وێ‌ دڤێت یا ئازادبیت د هه‌ر كار و بریاڕدانه‌كێ‌ دا. یان ژی نه‌بوونا ڤیانه‌كا راست و دروست د ناڤبه‌را ژنومێران دا. یان ئه‌و ئاڕێشه‌یێن د ناڤ خێزانێ‌ دا دروست دبن، هه‌كه‌ر بۆ چاره‌سه‌ركرنێ‌ ژنومێر هه‌ڤكارییا ئێكدو نه‌كه‌ن، ئه‌و ئێكه‌ ژى دبیته‌ سه‌ده‌ما ژێكڤه‌بونا ژنومێران”.
لدۆر ڤى بابه‌تی روبینا عه‌زیز چالاكه‌كا بوارێ ژنان ل ئاكرێ‌ دبێژیت: ژێكڤه‌بوونا ژنومێران بۆ چه‌ند سه‌ده‌مه‌كان دزڤریته‌ڤه‌، ژ وان ژی به‌رییا ژینا هه‌ڤژینیێ‌ بهێته‌ پێكئینان و دروست كرن، د قوناغا ده‌ستپێكا ڤیانێ‌ دا هه‌ردو ره‌گه‌ز چه‌ندین گۆتنان بۆ ئێكدو دكه‌ن، كو هێشتا ژیانا هه‌ڤژینیێ‌ پێكنه‌ئینای بۆ ئێكدو خوه‌ش دكه‌ن و دیسان كچ ژی بۆ كوڕێ‌ چه‌ندین ئاخڤتنێن نه‌ساخله‌م دوور ژیانا وان دبێژیت. ده‌ما ئه‌ڤ دو كه‌سه‌ ژیانا هه‌ڤژینیێ‌ پێكدئینن به‌روڤاژی ئاخڤتنێن وان ده‌ردكه‌ڤیت و نه‌شێن وان داخوازییان بۆ ئێكدو بجهبینن، له‌و ئه‌ڤه‌ دبیته‌ سه‌ده‌ما ژێكڤه‌بوونێ‌.
چالاكا هان ئه‌و ئێكه‌ ژى گۆت: ”دیارده‌یا فره‌ژنیێ‌ ژى سه‌ده‌مه‌كه‌، تایبه‌ت ده‌ما زه‌لامى دڤێت ژنا دووێ‌ بینیت، ژنا ئێكێ‌ داخوازا ژێكڤه‌بوونێ‌ دكه‌ت، ئه‌ڤه‌ ژی سه‌ده‌مه‌كه‌ بۆ ژێكڤه‌بوونێ‌. چه‌ند جاران ژی بڕیارێن نه‌ دروست دبنه‌ سه‌ده‌مێن ژێكڤه‌بوونێ‌ ژنومێران، تایبه‌ت د ڤێ‌ قۆناغێ دا كو چه‌ندین ئامێرێن په‌یوه‌ندیكرنێ هه‌نه‌‌ و ب رێیا هه‌ڤالینى د ناڤبه‌ر كچ و كوڕان دا په‌یدادبیت، پاشان ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دهێته‌ گوهۆڕین بۆ ئه‌ڤیندارى و ژیانا هه‌ڤژینیێ، و‌ ئاڕێشه‌ ژی چاڤه‌رێى‌ وان دكه‌ن، ژبه‌ركو چو تێكگه‌هشتن د ناڤبه‌را وان دا نینه‌ و ئه‌ڤه‌ دبیته‌ سه‌ده‌مێ‌ ژێكڤه‌بوونا وان”.
رزگار زه‌كه‌ریا وه‌كو گه‌نجه‌ك لدۆر هه‌مان بابه‌ت دبێژیت: ”چه‌ند سه‌ده‌مه‌ك بۆ ژێكڤه‌بوونا ژنومێران هه‌نه‌، ژ وان ژی پێكئینانا ژیانا هه‌ڤژینیێ‌ د ناڤبه‌را دو كه‌سان دا، كو ژ زاڕۆینیێ‌ بڕیار هاتییه‌دان بۆ ئێك بن و تێكگه‌هشتن د ناڤبه‌را وان دا چێنه‌بوویه‌، وان چو پلان ژى نینن بۆ ئارامكرنا ژیانا خوه‌ یان ژی ده‌مێ‌ مه‌هركرنێ‌ ژ دادگه‌هان بیێ‌ كو چو پرسیار ژێ‌ بهێنه‌كرن و پێزانین لسه‌ر په‌روه‌رده‌یا ئێك هه‌بن، ژلایێ‌ دادگه‌هێ‌ ڤه‌ ئێكسه‌ر دهێنه‌ مه‌هركرن، ئه‌ڤه‌ ژی دبیته‌ سه‌ده‌ما ئاڕێشه‌یان و ژێكڤه‌بوونێ‌”.
ناڤهاتى گۆتژى، ”راگه‌هاندنا كوردی ژی ب تایبه‌ت تیڤییان رۆل د په‌یداكرنا ئاڕێشه‌یێن خێزانى و ژێكڤه‌بوونا ژنومێران دا هه‌یه‌، ژبه‌ركو ئه‌و فلمێن بیانی یێن دهێنه‌ دۆبلاژكرن، كاریگه‌رییا خوه‌ یا خرابكریه‌ لسه‌ر ژیانا هه‌ڤژینیێ‌ د كوردستانێ‌ دا، ژبه‌ركو دگه‌ل دابونه‌ریتێن جڤاكێ‌ مه‌ ناگونجن. ئه‌ز دبینم بۆ كێمكرنا حاله‌تێن ژێكڤه‌بوونێ‌ پێتڤیه‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ‌ و تایبه‌ت وه‌زاره‌تێن ناڤخوه‌ و ره‌وشه‌نبیری و ئه‌وقاف، خولێن ره‌وشه‌نبیری و په‌روه‌رده‌یی ڤه‌كه‌ن بۆ پتر په‌یدابوونا تێكگه‌هشتنێ د ناڤبه‌را ژنومێران دا”.
شوخان محه‌مه‌د چالاكا وارێ‌ ژنان ژى وه‌ها دبێژیت: ”ده‌ستپێكا ئاڕێشه‌یێن د ناڤبه‌را ژنومێران بۆ خێزانا مرۆڤى دزڤریت كو ئه‌و خێزانا مرۆڤ دگه‌لدا دژیت، سه‌ده‌مێ سه‌ره‌كییه‌. هه‌روه‌سا نه‌بوونا مادده‌یه‌كێ ‌باش چه‌ندین جاران بوویه‌ سه‌ده‌مێ ‌ژێكڤه‌بوونا ژنومێران، ژبه‌ركو ژن داخوازا چه‌ندین پێدڤییان دكه‌ت و زه‌لام نه‌شێت بۆ په‌یدابكه‌ت هێدى ‌هێدى ئاڕێشه‌یێن بچووك مه‌زن دبن و هه‌تا حاله‌تا ئاریشه‌یا وان دگه‌هیته‌ دادگه‌هێ‌, یان ژی خیانه‌ت دناڤبه‌را ژنومێران دا دبیته‌ سه‌ده‌ما ژێكڤه‌بوونێ، ئه‌ڤجا ژلایێ هه‌ر ئێك ژ وان ڤه‌ بیت. دیسان نه‌بوونا باوه‌رییا ب ئێكدو هه‌ر جار دبیته‌ سه‌ده‌مێ نه‌خوه‌شیێ‌ د خێزانێ‌ دا و دودلیێ‌ ژى د ناڤ خێزانێ دا ئاڕێشه‌ ژێ دروستدبن”.
چالاكا هان وه‌ها دبینیت، ”بۆ كێمكرنا رێژه‌یا به‌ردان و ژێكڤه‌بوونا ژنومێران، دڤێت خولێن ره‌وشه‌نبیركرنێ بۆ هه‌ردو ره‌گه‌زان بهێنه‌ڤه‌كرن، هه‌ر چه‌نده‌ چه‌ندین جاران كۆر دهێنه‌سازكرن، لێ تنێ ژن تێدا پشكداردبن و زه‌لام پشكدارنابن، له‌و پێدڤییه‌ هه‌ردو لا پشكدارببن و كه‌سێن بسپۆر لسه‌ر بابه‌تێن هوشیاركرنێ باخڤن، بۆ تێگه‌هشتنا د ناڤبه‌را ژنومێران دا بۆ كێمكرنا ئاڕێشه‌یان. دیسان دیارده‌یا حه‌سوودیێ هنده‌ك جاران دبیته‌ سه‌ده‌مێ ژێكڤه‌بوونا ژنومێران”.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای