ئه‌ڤ هه‌ڤیره‌ دێ‌ گه‌له‌ك ئاڤێ‌ ڤه‌خۆت و شـه‌ڕێ‌ مه‌ درێژخایه‌نه‌

 

ئحسان ئامێدی :

یێ‌ دووڤچوونا روودان و پێشهاتێن ده‌ڤه‌رێن رۆژهه‌لاتا ناڤین و بسورمانان بكه‌ت، ده‌ملده‌ست دێ بۆ دیاردبیت كو ئه‌ڤه‌ شه‌ره‌كێ‌ نوو یێ‌ جیهانییه‌ و ب شیوازه‌ك و ره‌نگه‌كێ‌ نوو دهێته‌كرن، رێكخراوه‌كا توندره‌وا ئایینێ‌ ئیسلامێ‌ یا جیهانی شه‌ره‌كی دژی جیهانا دیتر یا نه‌ئیسلامی لناڤ جه‌رگێ‌ وه‌لاتێن بسورماندا دكه‌ت، وه‌ختێ مرۆڤ ڤی دیمه‌نی دبینیت، بیرا مرۆڤی ل بۆچوونێن نڤیسه‌رێ‌ ئه‌مریكی سامویل هنگنتون-ی دهێت، ئه‌وێن د نڤشتوكا ویدا لێكدانا شارستانییه‌تاندا هاتین كو تێدا دیاردكه‌ت ل قۆناغێن بهێن، دێ‌ شه‌ره‌كێ‌ دی یێ‌ جیهانی سه‌رهلده‌ت لسه‌ر بنه‌مایێ‌ ره‌وشه‌نبیری و ئایینی، ئه‌ڤ شه‌ره‌ د ناڤبه‌را رۆژهه‌لات و رۆژئاڤا، و باشۆر و باكۆر دایه‌، یا دروستتر د ناڤبه‌را به‌هایێن ئیسلامیێن رۆژهه‌لاتی و به‌هایێن مه‌سیحیێن رۆژئاڤایییه‌.
جیهانا ئیسلامی ب هۆشیاربوونه‌ڤه‌یا خوه‌ یا ئایینی و ره‌وشه‌نبیری و جڤاكی و سیاسییا ئیسلامی، ره‌دا پێشڤه‌چوونا ئۆرۆپا و رۆژئاڤا و به‌هایێن وان دكه‌ت، و نه‌شێت سیسته‌مێ‌ دیمۆكراتی و لیبرالییه‌تێ‌ قه‌بوول بكه‌ت و وه‌كو ركه‌به‌ره‌كی بۆ خوه‌ دانیت و دبیته‌ هۆكارێ‌ نه‌سه‌قامگیریێ‌ ل جیهانا ڤی سه‌ده‌ی.
زێده‌بوونا بێسنۆر یا مرۆڤان ل وه‌لاتێن بسورمانان و زێده‌بوونا داهاتیێن وان یێن نه‌فتی و زه‌نگینبوونا ده‌وله‌ت و رێكخراو و كه‌سانێن هه‌لگرێن په‌یامێن ئایینی و ژ كه‌ستنا سیسته‌مێن سیاسی و ئیداریێن حوكمرانیێ ل وه‌لاتێن بسورمان و پاشكه‌ڤتنا ئابۆری و نه‌بوونا دادپه‌روه‌ریێ‌ و ئازادییا كه‌سوكی و به‌ربه‌لاڤبوونا بێكاری و هه‌ژاریێ دناڤا جڤاكێن بسورماندا و كوچبه‌رییا به‌رفره‌ها بسورمانان بۆ وه‌لاتێن رۆژئاڤا فاكته‌رێن هێزێنه‌ بۆ نه‌ساقامگیرییا جیهانێ و هه‌ره‌شه‌ و ترسه‌ لسه‌ر به‌رژه‌وه‌ندى و هه‌بوونا ته‌ڤایی و دبنه‌ توخمێن هێزێ‌ و شه‌رانگیریێ‌ ژ لایێ‌ توندره‌وێن ئایینی یێن ئیسلامیڤه‌ دهێته‌ بكارئینان.
دژمناتییا به‌رده‌واما ئیسلامێ بۆ رۆژئاڤا و جڤاكێن دی یێن نه‌بسورمان لدووڤ بنه‌مایێ‌ هه‌ر ئێكی ژبلی ئیسلامێ‌ ئایینه‌كێ‌ دیتر وه‌رگریت، لێ‌ ناهێته‌ قه‌بوولكرن، شه‌نگستێ‌ دروستبوونا رێكخستنێن توندره‌وێن ئیسلامی و دژایه‌تیكرنا یێ‌ دیتره‌ ل جیهانێ‌ و نه‌ئارامییا رۆژئاڤا ژ وێ‌ دژمناتیێ دروستكرییه‌ و په‌ره‌ستاندییه‌.
هه‌ر ژ دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا ئیسلامی یا ئێكێ‌ و به‌رده‌وام تاكو نۆكه‌، جیهانا ئیسلامی جیهانا شه‌ر و كوشتنێ‌ بوویه‌، شارستانییه‌تا وان لسه‌ر كلۆخ و خوینا مرۆڤان بوویه‌، ناهێته‌ چاڤه‌رێكرن ئه‌ڤ جیهانه‌ ره‌حه‌ت و ته‌نا ببیت، نه‌ دگه‌ل خوه‌ ب خوه‌ وه‌كو جیهانا ئیسلامی، نه‌ دگه‌ل یێن دیتر ژ كولتۆر و ئایینێن دیتر، ژبه‌ر هندێ‌ ژی وه‌كو رۆژئاڤا ڤێ‌ دزانن، ده‌زگه‌هێن وان یێن سیخوڕی و زانیاری و هه‌والگیری د هه‌ولێن خوه‌ دانه‌ و شیانێن خوه‌ بكاردئینن داكو ئه‌ڤ شه‌ره‌ ژ وان دوور بكه‌ڤیت و هه‌ر دناڤ مالا هه‌لگرێن ئالا شه‌ڕی بیت.
شه‌ڕ كه‌ڤتییه‌ دناڤ مالا بسورماناندا! بسورمان یێ‌ هه‌ڤدو دكوژن! سوننه‌ یێ‌ شیعه‌یان دكوژن، شیعه‌ یێ‌ سوننه‌یان دكوژن! توندره‌و یێ‌ میانره‌وان دكوژن و میانره‌و یێ‌ توندره‌وان دكوژن! خه‌لكێ‌ دهێته‌ كوشتن ژ هه‌ر جینه‌كا بیت بسورمانن، ئه‌و گوند و باژێرێن دهێنه‌ خرابكرن یێن بسورمانانه‌!، وه‌لاتێن دهێنه‌ وێرانكرن یێن بسورمانانه‌! ئابۆرێ‌ دهێته‌ ژناڤبرن یێ بسورمانانه‌! چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نیێن دهێته‌ بكارئینان، یێن‌ رۆژئاڤانه‌ دهێنه‌ تاقیكرن و بكارئینان ب ده‌ستێن بسورمانان بۆ كوشتنا بسورمانان، ئه‌ڤه‌ یارییه‌كا نێڤده‌وله‌تیییه‌، یاریكه‌رێن وێ‌ گه‌له‌كن، لێ‌ سیناریوونڤێس و ده‌رهێنه‌رێن وێ‌ تنێ‌ هێزێن بڕیاربده‌ستن! ئه‌وان لبه‌ره‌ درێژیێ‌ بده‌نه‌ ڤی شه‌ری داكو كوشتن پتر لێ‌ بهێت و خرابكرن زێده‌تر لێ‌ بهیت و وێرانكرن مه‌زنتر لێ‌ بهێت تاكو ئه‌ڤ جڤاكه‌ بوه‌ستیێن و بهێنه‌ وی قه‌داره‌ی كو زلهێزێن جیهانێ‌ نه‌خشه‌یه‌كێ نوو یێ‌ جوگرافییا سیاسی بۆ ده‌ڤه‌رێ‌ ددانن كو بشێن ئارامیێ‌ و سه‌قامگیریێ‌ جێگیربكه‌ن و به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ باشتر بجهبینن.
ئه‌ڤه‌ ده‌ڤه‌ره‌كا شه‌رییه‌ و هێشتا چوجاران بۆ ده‌هه‌كی ژی نه‌شیایه‌ بێى‌ شه‌ڕ بژیت، ناهێته‌ چاڤه‌رێكرن ئه‌ڤ شه‌ره‌ زوو بدوماهی بهێت، به‌لكی شه‌ره‌كێ‌ دۆمدرێژه‌ و هه‌ڤیرێ‌ وێ‌ دێ‌ گه‌له‌ك ئاڤێ‌ ڤه‌خۆت و دێ‌ قۆربانیێن وێ‌ گه‌له‌ك بن، ئه‌ڤه‌ كولتۆرێ‌ ڤێ‌ ده‌ڤه‌رێیه‌ یێ‌ بهێز خوه‌ لسه‌ر یێ‌ لاواز بسه‌پینیت و ته‌په‌سه‌ربكه‌ت!.
كوردستان لایه‌نه‌كێ‌ سه‌ره‌كیێ‌ ڤی شه‌رییه‌ و به‌رۆكه‌كێ‌ درێژێ ڤی شه‌ری دكه‌ڤیته‌ سه‌ر سنۆرێ‌ هه‌رێما كوردستانێ‌، ئه‌و ب خوه‌، پترییا خه‌لكێ‌ كوردستانێ‌ بسورمانن، لێ‌ كوردستان خوه‌ دچه‌په‌ر و سه‌نگه‌رێن دژی توندڕه‌وێن بسورمانان و ده‌وله‌تا خیلافه‌تا ئیسلامیدا دبینیت و هه‌ڤپه‌یمانه‌ دگه‌ل جڤاكێ‌ نێڤده‌وله‌تی بۆ لێدانا ده‌وله‌تا بناڤێ‌ خیلافه‌تا ئیسلامی، ژبه‌ر هندێ‌ دهێته‌ پێشبینیكرن د ئه‌نجامێ‌ دوماهیێدا قه‌واره‌یه‌كێ‌ نه‌ته‌وه‌یى بۆ كوردستانێ ل نه‌خشه‌یێ‌ جوگرافییا سیاسییا نوودا جهێ‌ خوه‌ هه‌بیت، ئه‌وژی ژبه‌ر كو كودستان یا شه‌ره‌كێ‌ مه‌زن و چاره‌نووسساز دكه‌ت پێناڤی رزگاركرن و پاراستنا كوردستانێ‌ و ژناڤبرنا هێزێن بناڤێ‌ ده‌وله‌تا ئیسلامی یا بترس لسه‌ر ئارامی و سه‌قامگیرییا جیهانێ. لێ‌ ئه‌ڤ شه‌ره‌ یێ‌ بساناهی نینه‌، چونكی ڤێ‌ ده‌وله‌تا نوو سه‌رهه‌لدایی رێكخستنه‌كا ئایینییا جیهانی لپشته‌ و جهێ‌ خوه‌ دناڤ سنۆرێن دو ده‌وله‌تێن ئه‌ره‌بیدا كرییه‌ و شیایه‌ ده‌وله‌تێن میحوه‌رێ شیعی ژێكڤه‌كه‌ت و شیانێن مرۆڤی و له‌شكری و ئابۆریێن باش په‌یدابكه‌ت و ببیته‌ سه‌نته‌ره‌كێ‌ جیهانی بۆ راكێشانا توندره‌وان ل وه‌لاتێن جیهانی بۆ دۆزه‌خا مرنێ‌، گه‌شه‌یه‌كا نه‌چاڤه‌رێكری ب خوه‌ڤه‌ دبینیت، وه‌سا دهێته‌ هزركرن جیهانا رۆژئاڤا لسه‌ر خوه‌ سه‌ره‌ده‌ریێ‌ دگه‌ل ڤێ‌ ره‌وشێ‌ دكه‌ت ب وی ره‌نگى كو ئه‌ڤ شه‌ره‌ درێژتر لێ‌ بهێت و زێده‌تر زیان بگه‌هنه‌ تاكو باشتر توخمێن هێزێ‌ و هه‌بوونا وان ژناڤببه‌ن و ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤه‌راست ب ته‌واوی بێخنه‌ دبن كونترۆلا به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌دا و بشێن لدووڤ پلانا خوه‌ به‌رنامه‌ و نه‌خشێ نوو یێ جوگرافیێ ده‌ڤه‌رێ‌ دانن .
بۆ مه‌ كوردستانێ‌ شه‌ره‌كه‌ لسه‌ر مه‌ هاتییه‌ سه‌پاندن، له‌و بوویه‌ ئه‌ركه‌ك نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی و مرۆڤی كو ڤی شه‌ری بكه‌ین و ب شه‌ره‌كێ پیرۆز بزانین و ب قه‌هره‌مانانه‌ به‌رگریێ‌ بكه‌ین بۆ رزگاركرنا ناوچه‌ و ده‌ڤه‌رێن ماین ژ كوردستانێ‌ و بۆ پاراستنا كوردستانا رزگاركری و چه‌ندین گۆری و قۆربانییان بده‌ین نابیت بترسین و پاشڤه‌ ڤه‌گه‌رین، چونكی ل دوماهیێ دێ‌ سنۆرێ‌ ده‌وله‌تا كوردستانێ‌ لدوو ده‌ستودارێ‌ هه‌یی هێته‌ ده‌ستنیشانكرن.
كوردستان یا د ڤێ‌ ره‌وشا ئالۆز و شه‌رانگیزدا دبۆریت، یا رووبرووى شه‌ره‌كێ‌ درندانه‌ دبیت، له‌و ژ گه‌لێ‌ كوردستانێ‌ و هێزێن وێ‌ یێن سیاسی دهێته‌ خواستن هه‌ڤگرتنا خوه‌ خورت بكه‌ن و توخمێن هێزێ‌ و خۆڕاگریێ‌ و به‌رخودانێ‌ بهێز بكه‌ن و كوردستانا خوه‌ بپارێزن و به‌رگریێ‌ لێ‌ بكه‌ن، داكو كوردستانا سه‌ربه‌خۆ د نه‌خشێ‌ نوو یێ‌ جوگرافییا سیاسیدا جهێ‌ خوه‌ بكه‌ت و ئێدی كوردستان ژ داگیركرنێ‌ و چه‌وساندنا نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی رزگارببیت.

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای